mércores, 3 de marzo de 2021

O mestre substituto

Don Antonio Carreño, Brown University.
Daquela, na ribeira do Sil, os tempos de touciño, do leite mazado e de ‘cala e ponte teso’ ían indo preguiceiros: a paso de boi. Unha xugada de vacas, posta ó arado romano de pau de freixo, vai ferindo a terra dunha leira, máis pequena que grande, do couto do mosteiro de Santa Cristina: o Barrabás vai sumando regos, un ó canto doutro, dereitiños coa caligrafía dun mestre rural: Vaca, vén, top! ei..., ah! anda, Marela, queridiña, vai ao rego. Terra con lentura sementada de miocas, almorzo para os pardáis, para as lavandeiras e para as merlos... vaca, vén, top! ei..., ah! A iso da media mañá, Barrabás dáse un respiro para enlear un pito, co librito e mais o paquete de caldo, que le gusta tanto a cerimonia  como o tabaco, e logo mollar a palleta co corno cheo de auga fresca da fonte da ninfa Sálmacis: por estes lares, bautizada como a fonte das Figueiras. Despois dun bocado, retorna o irmao do Tres cun canciño encollido na cunca da mao dereita e, coa outra, vén facéndolle aloumiños no carrelo, polo que o canciño ri alegre, mostrando dúas fileiras de dentes, branquiños como a neve.  Como tódolos anos, coas primeiras chuviscadas do outono, abofé que a terra das leiras do Couto está lista para recibir a sementeira dos nabos. Certo.                                   

Comeza o curso escolar. Unha restra de nenos de Castro, uns co bico engurrado coma mouchos; estoutros, en troques, alegres e rebuldeiros como as lavandeiras e piscos agardan a que se abra a porta da escola unitaria; mentres, as nais aínda de bo ver, están, dálle que dálle, ‘lavándolle a roupa’ ó novo mestre: disque, ademais de galán con aire de señorito que vén de fóra, sen embargo é paisano de Parada.                                                                                                                                                          

Deseguida, asomou o nariz dun Seat 600. Do coche branco, baixou un mociño larguirucho e fraco, peiteado cunha raia tirada a liña, pulido de vestimenta, e mais nos dicires, cunha valixa de coiro preñada de libros, colgando dunha mao, vén enfiando o camiño cara á escola con derreados andares por causa dos libros, os cales van pesando cada vez máis no bagaxe do novo mestre. Era aquel home, case que imberbe, un mozo culto e refinado, que sabía escoitar, mirando ós ollos dos paisanos e mais de quen for,  disque tamén falaba latín mellor cós cregos, antes da mili seica estudou en Castela e notábase nos seus dicires, articulando as palabras todas de seguido sen se trabucar co galego: serenidade intelectual, que xorde como lene aura, tanto da meditación das Sagradas Escrituras como da lectura asidua, e repousada, dos clásicos do Século de Ouro.

Troco, o can do Tres, saíu ó seu encontro con dous ladridos de advertencia para pararlle os pés ó profesor intruso. Despois de cheiralo con tento, dando unha volta ó seu redor, sentou de cuartos traseiros diante do mestre, co gallo de cobrarlle o fielato da equipaxe.

–‘Neste couto non se xoga cos cartos, nin ós cans nin ás cadelas: neste lar da ribeira, de pouca habenza, os libros cámbianse por pan, que primeiro é manducar que estar a matinar filosofas’ –díxolle Troco, o can orfo do 'Tres'.

–Vaite, Troco, fuxe de aí!, non amoles ó señorito; como baixe, collo un cantazo e chímpote, mecagoná..!, berrou o Barrabás de Castro, irmao do Tres, home de cando en vez de cara amarga, coma de ferruxe de esforzado ferreiro, dispensando, debruzado no peitoril da cociña, a piques de lapar un prato de papas de fariña milla que estaba arrefriar na ventá. 

            Axiña, o mestre pousou un bocadiño, meteu a man no peto da chambra, sacou unha chave, furgou con ela na pechadura e a porta da escola quedou aberta de par en par: c'est la rentrée. Foi a primeira escola para don Antonio, por entón mestre substituto; hoxe, Catedrático: leva anos xubilado da Brown University.

xoves, 25 de febreiro de 2021

Os lobos, que veñen os lobos...!

National Geographic
Os 'lobos' de hoxe andan ceibes polas aldeas de Caldelas: un home, coroándolle a cabeza a neve dos anos, seica se atopou no camiño de Espiñas con tres lobos: disque parecían figurantes  para un film dos canis lupus bípedes, lobishomes, licántropos, lobos de xente ou como demo se diga. Por estes lares desta terra vaciada de xente, ovellas hai anos que as levou o demo; as pitas, tamén voaron, mal como puideron; coellos, non sei, pero vellos aínda quedan un mangado deles ciscados polos vilariños da contorna. Lobos, coa denominación de orixe canis lupus, xa non se ven dende hay anos, porén de cando en vez outros lobos sucedáneos aparecen, un que outro, polos rueiros por ver de trincaren algún vello descarreirado.


Unha tardiña, amosaron os falsos lobos perante a un coitado vello que ía indo paseniño de Fiós a Espiñas, mentres sumaba unha puñada de euros aforrados da paga, multiplicándoos en pesetas, recendendo ó seu redor carne de cristián para os lobos.

–Imos ver –dixo o lobishome máis vello: Aí tedes manduca e comedela, hai que morderlle os cartiños que garda o vello na faldriqueira.

–Os lobos que viñan cara min –comentaba o vello no faladoiro do atrio– cos dentes regañados axiña haberían de fuxiren co rabo entre as pernas, de probaren a menciña dun estadullo que non puiden agarrar dun carro e, parvo de mín, un dos lobos, listo coma un allo, por arte malabar, falándome en cristián, ripoume nun tris os cartiños do peto da faldriqueira que gardaba para para arranxarlle uns feixes de herba para a Linda e mais a Castaña, que me ofreceu un veciño, neste duro 'inverno' de neve callada nos eidos. 

O vello dos Fiós quedou no medio do camiño a velas vir coa faciana debuxada de momia asombrada, como se lle arrearan, así polas boas, un sopapo no queixo, ollando ó lonxe a capela de Triguás, que remedia as dores de moas.

–Os lobos vanse arrimando a ti, como tal cousa, en nun descoido danche unha trabada– explicábase o vello para os seus adentros na escuridade da alcoba, que seica perdera a fala de cristián nun suspiro por causa dos ollos magnéticos das feras.

O psicólogo clínico bailaba dubidoso co diagnóstico, agorafobia ou mutismo electivo: o derradeiro avó dos Fiós, xa no 'inverno' da súa vida, enmudeceu na fala, mais coas vacas e mais co burro seica falaba coma un descosido. 

–Que xa non hai lobos, avó! –dixo Marta cos ollos abertos coma pratos. 

–Habelos, hainos, aínda que os de agora veñen disfrazados de compadres.  

–Pois, que os recaden no Foso do lobo dos Torgás! –rematou a nena con razón.

E, como resultas do encontro cos lobos, disque o señor ‘Inverno’ dos Fiós, disculpando, fixo mutis polo foro moito antes da caída da folla, vivindo, sin vivir, illado nun pucho de la, nun verao sen sol, na caída da candea dos castiñeiros.

venres, 19 de febreiro de 2021

Don Froilán, outro porco de pé

Froilanciño, de cando estaba a andar a catro patas, xa gustaba de fozar no bulleiro dos camiños nos días de choiva e de se meter na arca dos farelos os días enxoitos, onde gozaba abondo envorcallándose na fariña coma un bacoriño.

Anos despois, de seminarista, ascendeu a porco de pé: nos días de solta gustaba de acudir á beira dos alambiques nas noites de destila coa fin de encher o fol co viño novo acompañado de figos pasos, e de aparvar a mente chiscando na augardente que estaban a destilaren os potes coa monotonía que é de seu.

Polo día asistía ós cregos da bisbarra, cantando algún responso nos enterros e cabodanos, pensando na comedela que había de vir despois na casa do finado, que deixara a mesa posta antes de morrer, avisado pola curuxa.

Xa de crego, coido que en Cristosende, non perdoaba ir de fartadelas ás festas nin de acudir ás bandulladas nas matanzas das casas con fachenda, onde comía e bebía ás bocas cheas, colorado e babexando coma un marrao. Na sobremesa, xa chispa, era dado a falar de mulleres, esquecendo a súa condición de célibe, sacando a súa lingua de camaleón de cando en vez para relamber os reguiños de graxa que baixaban, paseniño, esvarando polas meixelas, zumegando o unto deica escorregar polas engurras que conducían ós buratiños das comisuras dos beizos. De tal xeito que a manteiga que estaba a destilar entraba outra vez no circuíto do pote do seu bandullo, volvéndose a repetir o proceso da destila, polo que seica fora contratado por Normaderm para os ensaios clínicos dos novos produtos esfoladores de peles graxentas, así que o seu traballo en adiante consistiu en encher o bandullo unha e mais outra vez, que os técnicos estaban feitos uns lobos, para logo suar os lípidos e aplicar as novas cremas de limpeza e comprobar os resultados en táboas estatísticas.

Don Froilán, xa vello, ascendeu na súa carreira de cura porco, dispensando, a arcipreste marrán na nobre vila de Castro Caldelas. (Unha homenaxe a Vicente Risco). 

domingo, 14 de febreiro de 2021

O Tres

Viquipédia

Troco, o can orfo do Tres,
corría como cacho nun cribo, sen acougo, de acó acolá polo dédalo de carreiros e mais canellas que parten de Fondodevila deica ó mosteiro de Santa Cristina á procura de ‘Ítaca’: a compaña agarimosa do Tres. Moi amigo, o Tres de Portela, de quentar o caldo de nabizas no trespés da lareira e de triunfar en copas: en tres copas de viño antes do almorzo para entrar axiña, coa lingua solta, en debates de rango metafísico co ‘Inverno’ dos Fiós na hora do vermut, ó pé da barra da cantina do Pepe, encerellados co tema recorrente das bondades da demouca dos carballos. Desto aínda rebulían os nenos nas escolas e, á tardiña, nos carreiros tralas vacas, roendo unha onza de chocolate Casares de Teimende, dando sentido e futuro ás parroquias de Parada de Sil.

O Tres fora criado con papas de fariña milla, como todo fillo de veciño, nacido nun berce de familia de pouca habenza, logo medrara como o pan a medio cocer, feliz á súa maneira, iso si, malia que todo lle parecía enguedellado ou desenfocado dende aquel día que quedara a media luz, chosco dun ollo, por causa dun esbirro endemoñado que lle viñera do fol de debaixo do peito, mentres andaba a ripar tres mangadiños de herba para as tres ovellas churras, encerradas nun cortello; no alpendre, mentres, tres pitas co cu desplumado, aterecidas de frío, cacarexaban polo baixiño.

Entre as fazañas do Tres, que arreo se contaban nos faladoiros, están a de trincar tres copas de augardente; de prender co chisqueiro tres pitos á vez, dous no nariz, e mais doutro nun recanto da boca;  enlearse en disputas co misterio de Deus uno e trino; que retornara da emigración manco, despois de traballar no restaurante Aux 3 Suisses, con só tres dedos nunha mao; seica gustaba presumir de delfín de Neptuno, co seu tridente, cando acudía en soños como seareiro á ribeira do Manzanares de Madrid; o dedo ‘escachapiollos’ e mais o mainiño, dicía que lle quedaran machicados no perfil da porta da cámara frigorífica do restaurant calvinista, a quen servira tres anos escravizado nos fogóns da cociña, dando mecha á fondue dos ricos.

Tres anos en Genève, compartindo alcoba con tres sicilianos, que tres eran tres porcos de pé –Dago, Fiorello e mais Silvanio– e ningún deles era bo; emporiso, un día marcado no calendario, volteou á terriña co dereito gañado á xubilación, a seguir amontoando cartiños sen traballar, en compaña do can Troco de tres meses, a piques de chegar o Tres á perfección de tal número cabalístico, porén un mal día finou, por un erro de cálculo no xogo de tres en raia coa teimada parca que viñera como cada ano, na rebusca da castañeira, a cobrar a maquía dos vellos da ribeira do Sil. De aí o alcume de o Tres, con perdón, que de certo lle cadraba.

xoves, 11 de febreiro de 2021

Flores chorimas

flickr.com
Á meiga de Requián (Parada de Sil), fermosa aldea preto dos Fiós, onde moraba o señor 'Inverno', pegoulle tal golpe de risa que, mesmo, lle houberon de pingar as catro moas que lle quedaran abaneando nas enxivas, mirradas polo paso dos anos, como caen as castañas dos ourizos no souto de San Andrés, a mediados do outubro, mentres o viño novo das Albeanas, do cerengo de San Adrián ou, embaixo, no Outeiro está a soprar burbullas: cantigas da colleita que alegran as adegas dos ribeiraos de Sacardebois.                


    
        Disque a vella de Requián, un día marcado no calendario, fixo dedo a un veciño de Forcas que transportaba no sollo dun carro, turrado por unha parella de bois, unha carga pedras de mármore co gallo de arranxarlle un nicho á súa nai que estaba, a pobriña, a piques de finar no mesmo xergón floreado, recheo de la das ovellas a casa: la lavada, vareada, cardada e posta ó sol cada dous anos, moi propia para quentar o corpo nas longas noites de inverno, foi cargando de nenos a barriga da Florinda, saíndo cara adiante, un tras doutro, até sumar unha ducia: “Non quero máis fillos, non xa!”, refungaba a muller mentres daba golpes coa vara de castiñeiro bravo na la esparexida ó sol na corga de cerca...“non te me repoñas, eh! que máis pare unha coella” –lle dicía Benigno, o seu home, o cal, malia de aparentar pouca figura, seica estaba dotado de corna de boi grande, tamén padecía un xeito raro de empatía física: cada golpe de vara que daba Florinda para airear a la do xergón, Benigno queixábase, dando laios: ai! ai! ai!, mainiño, muller!, mala pécora! para!, que me doe abaixo.

   A vella de Requián, as codelas non as quere, o miolo non llelo dan, pola contra quedara ceibe dos abrazos dun home, malia que for un monicreque: chuchada e desdentada ela, polo paso dos anos, houbo de afuracar o panciño co furabolos para comerlle o miolo no recadén do carro, gustosa de escoitar, mentres comía o pan mol, o seu cantar queixoso.

            Unha mañá, axiña de persignarse ó pé do peto das ánimas de Teimende, saíu cara Forcas: en Espiñas, debruzada na parede dun valado, botoulle un aturulo á ribeira do Sil; en Forcas, ollou en fite o cruceiro, chorando bágoas porfiadas dos ollos, mais o Señor seica descolgou unha mao do cravo de pedra para facerlle un aloumiño, reconfortándoa dos choros.

            Preto da igrexa de Forcas, andaba por alí mexendo, facendo que facía se facer ren, o crego da parroquia, remangado de camisa.                                   

       –Meu Deus, que cousa máis fea, o cura vestido de home! –díxose para os seus adentros, antes de baterlle a queixada co tatexo de seu, perante ó señor abade que saía dunha caracocha do souto, preto do sagrado, onde entrara para aliviarse, mentres gardaba, co meneo de seu, 'o pito vichelocrego' dentro da súa gaiola.

Logo, tirou cara ó Mao. Ó abeiro do arco da ponte de Conceliñas, foi quitando os refaixos encebolados, un tras doutro, para as ablucións parsimoniosas como meiga que se purifica unha vez por san Xoán; cansa da liturxia para a viaxe, rematou a andaina polo canle da fábrica vella, agora inzada de flores chorimas deica deitar nunha tumba en San Vitor que lle cadraba coa ofrenda do pan encima do corazón, fatigado, cubrindo o corpo amolecido con ramallos de flores chorimas coroadas ó redor do pescozo con campaíñas de estalotes.

Entón, tras dunha luz amosou San Vitor no alto do penedo onde se erguía antano a súa capela. Axiña, dun brinco, baixou onda  muller, que se dispuña partir para a outra banda, a pecharlle os luceiros prendidos, mirando o ceo: ós poucos, o ollo do luar enfocou a antiga necrópole; as fervenzas do canón do Mao calaron: o manto da noite foi cubrindo de quietude o camposanto.

No cumio de San Lorenzo, a unha carreiriña de can, o cenobio de San Adrián; embaixo, no Mao, a fábrica da luz coa pasarela que enfía con Barxacova; enriba,  Cristosende: un triángulo máxico da Ribeira Sacra, cabalístico do número tres.

sábado, 6 de febreiro de 2021

Bendito de Forcas

Cruceiro de Forcas (Turismo Ribeira Sacra)

Os feitos que se narran seica sucederon no concello de Parada de Sil. Desto xa medraron os carballos, claro está. Disque ‘Bendito’ era un home da montaña, que recibira este nome de elixido de Deus na  pía bautismal de san Mamede de Forcas, aínda que era máis coñecido, con chufa entre os veciños da contorna, polo alcume de ‘Benita’.  E logo de que familia era? –preguntou Marta, mirándome ós ollos.Coido que era fillo dunha familia de xudeus da terra dos Maragatos, naquela dedicados ós tratos do trasfego do peixe das Rías Baixas á meseta, coas mulas da serra de san Mamede a Estremadura e, mesmo, coa venta de panos da industria téxtil de Bejar. Home moi recatado á hora de cumprir os domingos, nos funerais e cabodanos, malia de ter unha fea costume, iso si, de andar ás voltas cos carallos, usándoos como comodíns, en contrapunto coa voz devota de muller agarimosa que lle saía das entrañas: abofé que lle quedaban os carallos saíndo da súa boca como a Cristo lucindo dúas pistolas no cinto, dispensando o símil.                              

      Recurso da linguaxe que o habería de sacar de moitos apuros, as cousas como son: disque o Bendito para enfiar á xeito tres palabras seguidas, cumpríalle unha liña de bosquexo: a cada puntada, unha pausa até articular a seguinte palabra, enchendo os ocos mudos da cadea da fala, mentres procesaba cun ‘carallo’ que lle cubría a espera. Un modo de falar que non casaba co nome de ‘Bendito’: de primeiras, abofé que lle pintaba ben, que soa a home santo e pulido de fala; porén, non era así no desenrolo dunha pequena conversa, na que pronto quedaba desvelada a pobreza de léxico nos dicires de uso diario deste home ambiguo, a medio levedar, que fora derivando dende mozo de ‘Bendito’ a ‘Benita’. 

      Emporiso, contan nos faladoiros que unha veciña de Margarida de Sacardebois, educada nas monxas clarisas de Monforte, casada en Forcas, un día de coresma á saída da misa, recriminara a Bendito no atrio de igrexa de ser un larafuzas na fala, ó pé do cruceiro de pedra, prédicas que caeron como auga no cu dunha cesta. Escoita a conversa:    

      –Ai, Bendito, como botas tantos esgarros por esa boquiña, que aínda o demo vai rubir do inferno a  cortarche a lingua! –díxolle dona Emérita de Margarida.

      Boto os carallos que me saen da cona, e dígocho eu –replicoulle con voz de gata prosmeira, estoupando de risa un corro de nenos e de vellos, entretidos ollando a escena, mentres  repousaban  o cu na pena que sirve de base ó cruceiro.  

       –Ten conta da lingua, pastrán...! e non te me repoñas, rifoulle dona Emérita.    

       –Ben falado...!, sermonou un vello polo baixiño.     

Entón, de súpeto, tal como salta unha coella detrás dunha mata, o crego de Forcas, tras permanecer mudo escoitando a Bendito, acochado dentro da sotana da que amosaba o nariz colorada de can gardián, desapareceu nun amén, desexoso o corpo sacrificado de crego das augas arrefrías da poza que alimenta o vello muíño, voando coma un lóstrego cara á ponte de Conceliñas, afastando os ouvidos dos dicires ‘dígochoeu’ de ‘Bendito’, mozo indefinido de xénero, que amosaba cara fóra donaires de femia lúbrica dentro dun corpo que, abofé, non lle cadraba.

martes, 2 de febreiro de 2021

Aniceto de Miranda

Vista aérea de Sacardebois. Autor desconocido.
Como che dicía o outro antonte, querida Marta, xa de mocosiños, nos mandaba o pai coas vacas para o lameiro de Caborriba, que fendía en dúas bandas o regato de Senra con abundante auga para encher as caldeiras de rega. Toda a propiedade, sumando o lameiro, o pasteiro e mais a tapada, unhas tres hectáreas, estaba rodeada dunha mura cuberta con tapas de lousa. Un eido,  na montaña, herdado dos devanceiros da familia que se perden na historia da casa.          

     Subir a petada a Miranda con catorce cabezas de gando e mais unha mula, falsa; sen esquecer a presenza dalgún lobo espreitando entre os carballos co seu ollar magnético; os tobos por debaixo das penas, onde se acochaban as garduñas e raposos; na calor do verán, as cobras por diante dos nosos pés ou agatuñando polos toros dos carballos: abofé que atravesar a mesta fraga do Covelo tiña o seu que.

       Pola mañá cara arriba, o corpo arreguizado e algunha bágoa nos ollos; pola tardiña, cara abaixo xa de volta, o corpo solto, canta que te canta: “Por el camino verde, camino verde que va a la  ermita…”                                                                                          

     Era domingo, as campás estaban a tocar as segundas badaladas, os  veciños, que vivían ciscados polos casares colgados nas engurras das abas que baixan ata o Sil, as mulleres, ataviadas de loito cun pano cubríndolles a cabeza por respecto ós pais que estaban a repousar no camposanto, xurdían como formigas polos camiños e sendeiros para converxeren no atrio da igrexa: punto de encontro de mozos coas mozas lucindo o vestido da festa do Carme, de grandes e pequenos, de pobres e menos pobres.     

     As vacas gustaban triscar as uces no monte comunal que coroa a montaña por riba da fraga de Maraván. Por alí tamén andaba a Claudia de Senra coas ovellas e mais o seu burriño, Perico. De cando en cando, baixaba a Viana con dous garrafóns nas alforxas do burriquiño. Seica que esta muller gozaba como unha anana, desculpando, cunha cunca de viño no taco das once cun chourizo de compango, de volta do monte coas ovellas, que lle alegraba o corpo, que para outros praceres xa non atopaba acomodo.

       Afastado noutra banda do monte, que quedara sen repartir, para os veciños máis pobres, como dicía o meu pai: ‘xente sen casa nin brasa’, amosaba un home no alto dunha pena, estafermo como unha estatua, ollando o val do Sil. Aniceto e mais Bendito de Forcas gustaban, daquela, acudiren os domingos coas  vacas; as veces, Aniceto mataba o tempo, empoleirado no alto dunha pena, ollando a ribeira polo miúdo e ata onde lle chegaba a luz dos ollos intentaba escudriñar a chaira de Lemos, con pena e desconsolo, ó non distinguir alma algunha rebulindo nos eidos.

       De súpeto, a estatua cobrou vida no alto da pena do comunal,  unha escena  entre tráxica e cómica: escarranchado de pernas no alto do penedo coa impostura de botar unha arenga urbi et orbi, mentres ollaba as cortiñas do Val, as viñas soleadas de Amandi e mais o eterno percorrer do río Sil que se vai indo polo canón e se queda connosco nun intre conxelado na retina.  

     –"Me cago no infinito! todo é campo: non che somos nada, só unha fileira de formigas rebulindo polos sendeiros"– exclamou Aniceto de Miranda a Bendito de Forcas.

xoves, 28 de xaneiro de 2021

De cando había lobos en Parada de Sil

Público.es
As aldeas da ribeira de Parada de Sil dormen silandeiras no luar de quietude dunha noite de inverno. Daquela, os lobos ouveaban decotío na espesura da fraga do Covelo sementada de carballos e castiñeiros bravos; de acevos e loureiros; de toxos, xestas e mais piornos. A Cabeza da Meda lucía branca: había días que callara un manto de neve. Polos camiños vellos, pola estrada e nas pistas que baixan serpeando cara ó río ía unha friaxe do demo. Os veciños xa entrados en anos, ó carón da lareira adormecidos por baixo dos lareiros cargados de chourizos de carne e de morcillas de colondro; os mozos xogando a brisca de seis achegados ó lume morno na destila monótona da augardente. De cando en vez, fóra escóitase a curuxa, alternando co oulear teimado de dous lobos.                                                                                                                

            En Sacardebois, rebulía por entón unha recua de mozos. O señor Xaime de Mouca naqueles días andaba co pote da augardente: os homes da parroquia, ó carón do lume preguiceiro do alambique; nunha cubeta vella posta a xeito de mesa, un cartucho de figos pasos esperaba a brisca de seis que se ía dilatando nas horas noitébregas da destila.

–Haberá que darlle unha batida –dixo Anacleto de Pedrechá, despois de chiscar o ollo co tres de triunfo.

–Non cantes vitoria tan pronto, Cleto, que por riba do tres está o as –contestoulle o Luís do señor Avelino do Val.

–Non estou a falar das cartas, falo dos lobos que non paran de ouvear na fraga.   

–Os lobos berran para distraeren a fame –comentou o señor Isidro de Viana, listo e lixeiro como unha labarada nos seus falares.

 –Como a neve callou na montaña, os lobos veñen con fame onda nos. Hai que andar con moito tento: un neno coas vacas no monte, un vello impedido nunha canella… cómpre espantalos cara arriba! –engadiu o señor Néstor do Sagrado.

–Con cantas escopetas contamos? –preguntoulle ó Antonio da Virxinia.               

–Eu teño unha que se carga polo cano, que herdei do meu pai, pero o Luís da Confredería, o ‘Paleta’, coido que mercara a un leitón unha escopeta automática de dous canos: dun tiro podes chimpar dous lobos...!                                                                             

–Quítalle lobos, Antonio, sorriu o señor Nestor.

–Que vaian por diante dous homes enarborando dous pallóns para que os demais poidamos ollar a terra que pisamos –falou Anacleto da Pedrachá.

–Non, home, non...! –cortoulle o Elito do Sagrado, que tiña moito creto na mesa, e axiña engadiu: De Luís da Mercedes, iso de cambiar nun tris a paleta pola escopeta, abofé que non me fío; de Antonio do señor Manuel si..., pero non: non sexa o demo que nos zorreguen uns tiros polas costas, deixándonos tesos no sitio, que de noite todos somos pardos como os lobos.

      A cada pouco, os lobicáns ouveábanlle á lúa chea que alumeaba o Val, co seu ollo de pan enfariñado, empoleirados no alto do Pereiro: un mozo, Aniceto de Miranda e mais estoutro, que atendía por ‘Paiolo', os dous de Miranda, atraídos polas miradas magnéticas dos lobicáns que brillaban na calva do alto do comunal, aquela noite seica foron ó encontro dos lobos armados con dúas forquitas de tres gaios de cargar gavelas de toxos.

        No lugar de Viana, os ouveos esgazados dos lobos producían en min un terror, entre máxico e tráxico: o meu corpo esmirrado de neno tremía coma un vimbio, a piques de sufrir a metamorfose dun rapaz normal a licántropo de circo: cos dentes caninos xa fóra da boca pasaba a mao polos pelos dos brazos e das canelas, que estaban a brotaren como puntas de arame, matinaba o que diría o meu pai, no amencer, cando ollara ó seu fillo convertido nun pequeno lobishome.

Noite fría de luar, moi propia para tecer e destecer, nun soño de neno, unha arañeira inacabada que atraparía este conto.

sábado, 23 de xaneiro de 2021

O tío Remixio

Pizarra de esccola
Tres nenos de sete que rebulían pola casa estiveron a piques de probaren no corpo a punta, fría, da gadaña do tío Remixio, coido que non estarían máis medrados cá ti, Martita, que andas polos dez aniños. Este home malvado era fillo dun leitón sen casa nin brasa, que traballou de criado por pouco máis dun cacho de pan con touciño, aínda que, de cando en vez, se sentía regalado tras mollar a palleta botándolle a mao esquerda ó pescozo da borracha de viño e coa dereita apertándolle a barriga, e axiña poñerse a roncar coma un marrao despois da sobremesa nas tardes do verao nun leito trenzado de cordas máis un xergón de follas de millo. No seu haber contaba tamén cunha recua de fillos enderezados a paus e malcriados: cachola grande, bandullo de papas de fariña milla e mais dúas canelas espidas de arame; de cando neno derivara nun homiño con catadura de monicreque, alcumado o Remixio, fillo da estirpe do seu pai, fora nado na aldea de Espiñas, e seica viñera cara á ribeira, deixando frío o asento do pupitre na escola de nenos de Chandrexa, pola encomenda de botarlle as vacas para o monte a un cabrito de sombreiro de pano con moita fachenda de viñas e lameiros con fama de rico, porén máis que rico nesta terra de socalcos e minifundios, estaría na escala de ‘menos pobre’ con outros poucos que por entón seica cuspían moi alto, que tanto tes (cavaduras de viño e maislas cabezas de ganado) tanto vales, campando polo concello de Parada de Sil e mais na feira de Castro Caldelas, comendo o pulpo á caldeiro na casa do Grilo.    

       O leitón, ademais dun recanto de viña de catro pataos e dun souto cos dous castiñeiros xa caracochas no seu haber, tamén presumía dacabalo no seu burro fariñeiro, con quen arreo sermonaba ou, mesmo, lle arreaba co bico das zocas nos baixos da barriga para que acelerara o seu andar pausado: malo será que un mal día me deixe coma un pasmón, parado na forcada dun camiño de ferradura, estafermo por non saber por onde tirar. 

            Aconteceu, pois, que os tres nenos, montaron no carrelo de ‘Platero’ do Remixio camiño arriba e camiño abaixo, sen deterse un bocado para que o burriño se dera un respiro, facéndolle picardías ó pobre animal, derreado polos anos de moita fatiga e de penuria no presebe: aínda que, na xeira da vendima botábanlle unha puñada de cebada no cu dun caldeiro.

            O tío Remixio atopouse con este cadro, cando volteaba ó mediodía de segar a herba no lameiro de Roxedoiro: así que ollou ós nenos canallas, como se o picara no cu unha abella, correu fóra de si tras deles, berrando coma un toleirán, mentres enarboraba a gadaña ameazante, que xa de por si, sen gadaña, ata na mesma festa do Carme amosaba ser un tipo malencarado, de casca amarga, que só con miralo metía medo: en compensación á ruín envergadura do seu corpo nos primeiros anos de escola, disque prometía ser un tipo duro, un túzaro, arrincándolle as patas ós grilos e mailos cornos ás vacalouras: fora o único neno que a mestra, a señorita Severiana, non puidera endereitar por moito que mallara nel coa vara, aplicando a antiga pedagoxía imperante de ‘cala e ponte teso’; xa que logo, abandonou pronto a escola, que non se inventara para el, brincando no camiño, que enfiaba cara á casa, coas chanquiñas ferradas de cravos encima da ‘pizarra’ aínda ateigada de contas por resolver.

luns, 18 de xaneiro de 2021

O furabolos

Vén, Martita, onda min, que che quero contar unha cousa que me veu agora á punta da lingua –díxolle o seu avó na galería que mira ó canón do Sil. 
        A cousa aconteceu un sábado despois de San Martiño: o día ía indo nun amencer preguiceiro, aterido pola friaxe da xeada sementada nos eidos, tapados pola mañá coa manta fría da néboa que suaba o río: naquela, a xeada callaba dun día para outro. 
        Polo camiño real, vai indo un carro cantareiro cargado de toxos, en Calvos canta un galo, na fraga ouvea a raposa pero..., de súpeto, serían as doce, uns berros esgazados e agónicos irrompen a quietude da ribeira de Parada de Sil. O resío da Casa de Viana píntao de negro unha fumeira: o día da matanza dos porcos é unha xornada como de defuntos, triste... os nenos desaparecen así polas boas, acochadiños nunha caracocha do souto do Sagrado: malo será que non pase pronto este día de coitelo longo, de berros, de lume, de auga quente e sangue nun caldeiro, logo virá o día da desfeita, de festa para xogar as agachadas polos recunchos da casa, ademais da papada, das febras na prancha da cociña, de figos pasos e filloas, moitas filloas con mel...! mais os nenos sonche o demo: onde hai un burato alí meten os dedos. O día da desfeita, a señora Lolita remexía a zorza na tina de madeira, un fillo mozo atendía a máquina de picar a carne, outras dúas mulleres, ían sumando filloas en dous pratos ó carón da lareira.., porén un picariño do caseiro, mentres, contaba polos dedos os buratos da coitela por onde amosaba a carne picada e pasou o que pasou: "Foi nun amén, nun tris, tras! o dedo furabolos do neno quedou rebanado", comentaba chorando a señora María, a Carpinteira. Dende entón, abofé que sinto noxo polos chourizos... queres un chourizo pra merenda?, dicíame a miña mai... non, non quero, que non teño fame, contestáballe eu antes de saír coas vacas para o monte. 
                                                                                                                         Un ano despois, unha noite de novembro na que sopraba o vento polas físgoas da xanelas da casa do caseiro, deitou dun altar o frasco de alcohol co dedo conservado do neno  espertando o gato, que axiña se puxo xogar co dedo amputado como fai cos ratos antes de fincarlle os dentes. Ós poucos, o índice da mao do neno indicoulle a gateira da porta. Entón, o caseiro, alporizado, púxose afiar o gume da fouciña. O gato amosou de novo pola gateira, lambendo os fociños. O home ollouno en fite, mentres tentaba o fío da fouce, buscando coa mirada asasina o pescozo de Micifú, mais neste intre, arreguizado polo medo que me entrara no corpo, antes do degolo, tentando a gorxa coa mao, espertei sobresaltado, desenmarañando os vaivéns das simetrías da arañeira do soño, entón andaría eu polos 11anos.





sábado, 16 de xaneiro de 2021

O caso da burra endemoñada

                                                                 Video do conto  
 
Noutra banda do río Sil, na terra de Lemos, en Doade, érguese a nova escultura “O Carreteiro” de Manuel Rial preto do miradoiro de Soutochao, símbolo do esforzo sobrehumano da viticultura heroica de antano, preto da ermida de San Amaro, na Pena do Castelo.  
 
     Aquel día da consagración da nova ermida,  Engracia, unha freguesa moi devota do lugar acudira coa burra co San Amaro ás costas camiño da capela. Un sospeita que o santiño non era da súa devoción, por ser unha burra protestante, refungando cando era obrigada a camiñar, espoliada cunha caxata de vimbio que enarboraba a súa ama. 
    
     Disque a Pascasia, que levaba media cerimonia con dores de barriga, tiña o demo solto no corpo. A coitada burra, dende entón, xa non foi tal, dado que, ó quedar por partida tripla endemoñada, toleou de todo, non podendo a Engracia facer xeito dela até que os botou fóra na pena do Caste.  
                        
     Os diaños fuxiron brincando os socalcos cara ó fondo do Sil, temerosos do crego que oficiaba a bendición da capela de San Amaro, alporizado de socato pola ousadía dos diaños de se presentaren no medio e medio da cerimonia. O crego, coma che estou a contar, correu lixeiro e sen acougo tras deles, armado co hisopo na man dereita, desexoso de esfarelalos alí mesmo co chorro da auga bendita. 

     Entón, inesperadamente, apareceu unha ventada que ergueu en voo ó crego mentres corría a todo gas perseguindo ós diaños polos sendeiros abaixo, levado por un refacho de vento oportuno que lle enchía a sotana coma se tratar dun globo aerostático. Os diabros endexamais viran tal cousa en ningures, co rabo entre as pernas e coas mans nos cornos continuaban fuxindo daquel titán que os perseguía polo ceo coma un gabián xigante, que regaba abundante choiva de auga bendita. O demoños, atemorizados, acocharon mergullando nas augas escuras do Sil.  
                
     Ó amosaren as diabruras coa barriga revirada, aboiando na superficie do encoro, apareceu Caronte coa abarca, para subilos a bordo con tento e sixilo e marchou con eles remando, devagar, cara a abaixo ata o canón do Sil, onde Hades seica ten a boca do inferno na altura dos Balcóns dos Mouros. 

     O barqueiro de Hades entrou coa barca na misteriosa gruta, negra coma a boca dun lobo, que se mantén en segredo dende cando os abades do mosteiro de Santa Cristina fuxían por un dédalo de pasadizos, se as cimitarras dos mouros arrodeaban as muras do mosteiro co gallo de roubarlles as arcas de castañas do souto de Merilán.

xoves, 14 de xaneiro de 2021

As resultas do feitizo meigo

hola.com



Axiña, a nena parva arremedou detrás da súa mai: “Cando a Remixia cruza os dedos...!” Logo, ollounos de esguello co ollo birollo e maldiciunos por cativos, agarrados e ruíns:



//Meigallo! se me dás poder, póñoche dúas velas negras./ Bechos alados: avésporas, tabáns, moscas e mais abellas/ botade a voar, en exame, das cortizas: fogar de celas./ Picadelas na cara, exame nas entretelas/: Rosalinda, na súa voda, fea!//

 Neste intre, co certeiro disparo do cuspe pola cruz dos dedos da meiga –detrás da cruz sempre che está o demo–  ó recibir a enerxía negativa do poder que xorde do meigallo, o nó do amalló afrouxou: como resultas do feitizo, o amuleto da vacaloura caeu ó chan, quedando a moza desprotexida.                                                                          

Ó día seguinte, o mal de ollo da meiga obrou no pequeno atrio da capela de San Ramón: un veciño collera un enxame novo nunha cortiza acomodada no peitoril da ventá da súa palleira, a un tiro de pedra da capela, entón entrando a noiva no atrio co vestido branco, tocada a cabeza con flores marelas e vermellas, as abellas, atraídas polo aroma, viñeron a por ela, meténdoselle na melena de longos cabelos dourados e por baixo das enaguas unha nova raíña atopou o primeiro fogar co seu exame de avésporas. A coitada rapaza entolecida comezou a brincar: berraba e retorcía tanto o seu corpo, sen acougo posible que, o seu pai, sen parar mentes, agarrouna no colo e correu con ela á beira da aira para baldeala, co gallo de escorrentar os temibles insectos coa auga arrefría do pozo artesiano que había nun recanto.                                                                                          

Vaia coa Remixia, que medo me dá!, dixome co seus ollos chispos, mentres me miraba inquedo, o meu pai. Aquela noite, o noivo en compaña do pai da Rosalinda arrecuncharon detrás dunha caracocha, calados como mouchos, á espera. Ó solpor, retornou Remixia ó seu lar. Entón, os homes vingativos agardaron un bocado polo luar e mais polas luces frías dos vagalumes que alumean os camiños; mais, logo, con sixilo, retiraron a tranca, empuxaron a porta con tento non fose renxer, agarraron dúas vasoiras, postas ó revés como é de seu nas moradas das meigas, romperon os mangos cos xeonllos e, encomendándose o diaño, quentáronlle as costas á coitada Remixia: malo será que mañá non erga do leito, que arreo presume a vella de ter a correa de San Agustín.                                

Un trobador vagabundo da contorna, atendía por Parromao, recolleu nun romance algúns dos feitizos da meiga Remixia: de cando en vez, este homiño a medio levedar aparecía pedindo polas portas; coa barriga chea, antes de acochar na palleira, cantaruxaba unha riola de coplas, devalando pouco a pouco nun son apagado até pegar no sono, farto da pándega de caldo de nabizas e de castañas asadas nas casas con haberes, onde comía e bebía a eito ó carón do lume, acompañado ó compás da súa caxata da que colgaba un zurrón con dous cachos de pan:

//Contan os vellos /a carón da lareira,/que houbo en Celeiró /unha bruxa meiga./Contan as vellas /a  tornar a auga na gateira,/ que, cando viña do monte,/ tapada coa faldriqueira,/ finxía portar unha filla,/ que parira aquela xeira./ Contan as mozas,/ de noite, na fiadeira,/ que coñeceran á nena/ da meiga parideira,/ cando viña coas ovellas/ un verán, á tardeira./ Contan os nenos/ ó brincare na rueira/  que lle descubriran a cabeciña /preto dunha dunha eira/: non era unha neniña! érache unha aña lueira./Contan todos na cantina,/no Castro, o día da feira,/que a María do Benigno/dixera desta maneira/: “É cuspidiño ó seu pai;/tal pau, tal madeira”./ Conta o señor Sidro que,/ un día, ao subir pola barreira,/ollara á lúbrica meiga/dacabalo do demo/na súa palleira.//        

luns, 11 de xaneiro de 2021

A liturxia do conxuro

Boceto de Máximo Rodríguez
Un día que se escondía o sol detrás da capela de San Ramón Nonato, naquela aínda non había médicos no rural: pouco a pouco irían ocupando os postos das meigas menciñeiras e dos compoñedores de ósos, os pais da Rosalinda, que lle prometeran a filla en vodas a Bernaldino, fillo vinculeiro dos Ferreiros que contaban cunha ducia de cabezas de gado, acudiron no solpor polo camiño que baixa cara ós cabaleiros á choza da Remixia, a meiga de Celeirós, para que lle botara a boaventura, o porvir de casada e para que lle colgase á noiva un amuleto conxurado, así que… presta atención, neno, que te estás perdendo nos biosbardos! entón, a meiga dispúxose a cociñar o cacho con herbas aromáticas: cinco follas de loureiro, un dente de allo, ademais dunha cullerada de graxa de cocho, aderezada a mestura con pos de óso dun morto... de que morto?, corteille polo baixiño, hai tantos ósos no cemiterio! vai ti saber de que morto, sermonou o pai fitando en min, mentres matinaba como pescar as lembranzas de cando neno, aínda que... as  bruxas só che andan na procura dos ósos dun malandrín que finase en pecado mortal; de ser un asasino, casaría á xeito co meigallo, dado que un corpo, de recibir os derradeiros óleos sagrados non habería de obrar ningún maleficio, como reza no Regulamento do Obradoiro Meigo.           

A seguir, a meiga abriu a tapa dunha caixiña de madeira, que fora de puros habanos –un agasallo do teu bisavó, de cando viñera das Américas, aclarou o meu pai que me estaba a debullar o conto– agarrou cos garfos da mao unha vacaloura viva, de  tres que apañara antonte a nena Teodora no Outeiro e..., zas! arrincoulle un corno para metelo na apócema e, logo, unha vez cociñado, tirou do amalló dunha chanca para atarllo pendurando do pescozo da moza casadeira, que habería de espantar tódolos males que o demo lle tería predestinados: un mal aire, un descoido cunha fouce, un mal couce de mula falsa: insatisfeita pola súa condición de femia híbrida, picadelas de abellas enrabiadas, frixidez monacal no tálamo de vodas, un parto enguedellado, un empacho de papas de fariña milla e mais outras moitas doenzas. Meu Deus, líbranos dunha longa doenza, dun mal de ollo ou dunha maldición: Liberanos, Domine! Logo, salpicoulle o corpo cunhas pingas do pote menciñeiro e, impondo as maos por riba da cabeza da noiva, conxurou:


 Rosalinda, que non te mire un cego!                                                                                                    Rosalinda, que non te mexe un sapo!                                                                                       Rosalinda, que non te bique un vello!                                                                                     Rosalinda, que non te rosme un gato!                                

Rematado o conxuro, os pais da moza, no canto media ducia de chourizos ou unha libra de chocolate Casares para a nena, como é de seu, despois dun traballo meticuloso de probada menciñeira, daquela só competía os feitizos coa meiga de Torbeo, ameazárona con darlle unha malleira de non resultar a cerimonia da voda como Deus manda. Esta advertencia foi a gota de agravio que colmou a paciencia da meiga. A coitada Remixia, cabreada por traballar e non cobrar, ó partiren da súa casopa, cruzou os dedos da mao esquerda, estirou o queixo para adiante, arranxou a munición coa lingua, apuntou a Rosalinda e, semellante a un camaleón, disparou a bola de cuspe polo centro do ángulo dixital da apócema que lle colgaba do pescozo.

–Ai, Rosalinda, coitada, vas ter a negra de agora en adiante: cando a Remixia cruza os dedos...! –díxolle a meiga, cuspindo moi alto.

domingo, 10 de xaneiro de 2021

A tía Remixia, a meiga

Alberto y David, slideshare.net
Corrían, devagar, os anos de mil oitocentos oitenta e pico –contoume, un día, o meu pai, o que oíra de boca a orella do seu avó– ...chamábase Remixia, solteira ela por ser, ademais de pobre, derreada dos cadrís e birolla. Vivía en compaña da Teodora, a filla, unha nena con cariña de monicreque, tan chuchada que non atopaba onde se persignar, que lle viñera parva, valéndose das artes de menciñeira co mesmo demo –dicían algúns desvergonzados– o caso era que a nena, esmirrada, crebada e ruín por nacer prematura, non aparentaba máis de seis aniños malia apandar cunha ducia ás súas costas, que lle medraran, de por si, chepudas. 

    A coitadiña non se lle coñecía pai. Quen sería o desgraciado que lle fixera esta cabronada á pobre Remixia? ninguén, nin o Paiolo da Rosinda, mozo de ruín catadura, amosaba interese algún por semellante cangallo.  
  
   –Pois, entón, poida ser que... –insinuaba a Dorinda no atrio da capela de San Ramón, á saída da misa–  aquel macho cabrún de cando moza...                                  

   –Cala, mala pécora! non  acabas  de  escoitar a  don  Elías no sermón ou estás mouca como un penedo! iso, que matinas, vai contra natura! –reprendeuna Felisa dos Ferreiros, con ascendentes xudeus, dispensando, con libros antigos no alzadeiro, muller con creto nos falares do lavadoiro do regato dos Cabaleiros, remexendo na colada duns e mais doutros: disque o que saía da súa boca ía a misa, sen volta de folla. Certo.        

xoves, 7 de xaneiro de 2021

Celeirós, o berce do meu pai

Capela de San Ramón 

Sendo eu aínda un mocosiño, os meus pais resolveron pola súa conta mandarme coas vacas para Celeirós, concello de A Teixeira: a transhumancia do ganado, vacas, bois, becerro e mais unha mula, falsa, dende Sacardebois ás terras altas de Celeirós, terra do meu pai, de onde viñera casar coa miña nai, por entón herdeira da Casa Viana, tocaba cada primavera cós lameiros da ribeira reservados para a herba de sega.  

Celeirós é unha aldea soleada de montaña, con hortas fértiles na beira baixa do vilariño, con leiras chás de secaño espalladas ó redor, onde se alterna o centeo coa sementeira das patacas. Embaixo, no río Vaos, soutos húmidos e lameiros de rega; ó lonxe, as devesas. Na cima do vilariño, a capela de San Ramón Nonato de cantería de perpiaño está a vixiar e protexer a tódolos veciños e, dun xeito especial, ó nenos, de naceren prematuros ou con cancelas para saíren adiante.

Un lugar lindo, aínda que, antano, carecendo de estrada e pegados de noite ó candil de carburo, permaneceu durante séculos recollida en si mesma. Nesta aldea, e mais noutras da Galicia do interior, o medievo alongouse ata a década dos sesenta do século pasado, e como di o outro: “de tal niño, tal paxariño, un lugar, pois, onde seica xurdían veciñas meigas con poderes, e tamén algunha bruxa, de mal agoiro o seu meigallo, chuchonas elas: moi cativas por teren feito un pauto co demo", díxome o meu pai de boca á orella, unha tardiña de verao que baixamos ó Reconco a pescar trotas na vaira do Conde.

Velaquí algúns indicios de falsas crenzas: ferraduras cravadas nas portas das cortes; axiña de enfornar o pan, facer coa pa o sinal da cruz; salpicar as portas e fachinelos dos cortellos dos porcos de ceba con auga de ruda ou da pía bendita; o rito máxico de curar as vacas con infeccións nos pezuños, deixando secar ó sol o terrón pisado pola res enferma: ó secar a herba do terrón, a vaca deixaría de coxear...“enróscalle o rosario nos cornos, que a Gallarda está a piques de parir, non vaia ser o demo que...” –díxolle un día a meiga de Celeirós ó Queridiño da María. 

Demo, non digas! meigas en Celeirós...? non creo nas meigas, mais como di o outro: 'habelas hainas...!'

domingo, 3 de xaneiro de 2021

Un escapulario nos cornos

Foto -torbeo.com

Un día de feira no Castro, o 'Queridiño' de Celeirós, concello de A Teixeira, quíxose convidar e darse un aire na vila de Castro Caldelas, así que emparellou o burro e marchou contento e lixeiro polo camiño que baixa ós Vaos cara á aldea de Boazo: na feira do tres de febreiro, estivo cavilando, de si pero non, remexe que remexe nos postos das mercadorías, ollando estoutro e mais aqueloutro, tomando no rueiro o consolo do recendo do “pulpo” dos caldeiros ó pé das cantinas, mentres agarraba os cartiños do peto do pantalón de pana, así de agarrado sen soltar un can arribou ó solpor sen mercar ren, entón decidiu voltear ó seu fogar, aguantando o rebulir dos ratos da fame, inquedos na barriga,  mentres se daba azos e parabéns de home listo e con vontade para rexeitar as tentacións de tirar os cartos como facía aquela xentiña, con menos haberes, porén que rían e bebían, de troula, como se fosen cregos. (Os que non faltaban a comer o pulpo eran os indianos que retornaban das américas cheos de cartos, montaban 'carros' que chamaban 'haigas' grandes como eran as carteiras que lucían invitando os paisanos: estaban como Deus en tódalos sitios onde se celebraban romerías, feiras ou festas: os Milagros, a festa do pulpo de Carballiño...). 

     –Guapo, queres que che bote a boaventura? –tratou de engaiolalo unha cíngara. –“De dúas, pódenche vir outras dúas ou poida ser que perdas unha, dúas, tres e, mesmo, as catro” –díxolle aquela muller meiga.                                                                                                   

Xerardo de Celeirós, rebautizado como 'Queridiño' polos veciños por prosmeiro e agarimoso, ó escoitar aquelas palabras misteriosas de mal agoiro, quedou medio pampo, matinando nas vacas que deixara na corte cos meses cumpridos de pariren dous lindos becerriños que alegrarían os cortellos unha puñada de meses.                                            

     –Cómproche tódolos escapularios, colares de abelorios e mailos rosarios que che colgan do pescozo –díxolle, mentres tentaba coa mao o peto da chambra de pana. A seguir, sacou a relucir dez pesos da carteira que non malgastara en comer, e non chorou en darllos á xitana, polo si ou polo non. Entón, a moza romanesa, agradecida, regaloulle un sorriso de dous dentes de ouro. Á noitiña arribou ó seu lar. Sen pararse a desemparellar o burro, achegouse á beira das vacas preñadas: rascoulles o pescozo, afaloulles con agarimo e colgoulles dos cornos os escapularios da virxe dos Remedios. E axiña, rezou deste xeito:

“Ánimas do purgatorio, haberedes de tornar o mal destas vaquiñas preñadas: ora pro nobis! Fuxide desta corte, cativos meigallos! Fuxide de eiquí demos e trasgos! Mal carallo rebente bruxa acochada en mosca raxada que acoche nesta corte!”    

Logo, agarrou o caldeiro vello de cinc que colgaba dunha estaca e coa frouma dun fachizo salpicou a porta e mailos fachinelos da corte con auga da vida das ninfas lavandeiras da vaira do Conde, no lugar secreto de Reconco e, para rematar o esconxuro, foi á procura dunha ferradura con ferruxe que cravou, con tres golpes de martelo de orellas, tres cravos medianos de pontón, por fóra no corazón da porta. Axiña desta liturxia purificadora, con paso lento subiu os chanzos da escaleira de pedra, enfiou o pasillo da alcoba: entornou a porta, persignouse e, axiña, pegou no sono coma anxo bendito.

mércores, 30 de decembro de 2020

Souto de Merilán, o pasadizo secreto

      

Os avós da contorna falan dun túnel nas entrañas da terra que vai dende o Sil, no canón, deica a vertical do mosteiro de Santa Cristina, din que transcorre por debaixo do souto de Merilán, quizais sexa un pasadizo abandonado dos freires de cando os mouros de Almanzor enarboraban as cimitarras. O caso é que unha parella inqueda de namorados seica os tragara a terra de cando os maquis acochaban nos montes e que, malia de entraren con fachóns prendidos e con moito ollo na pescuda do percorrido subterráneo, de súpeto un sopro frío de bufido dun monstro deixara desnortados ós intrusos amantes de aventuras; cos fachóns apagados, van indo de acó acolá como cacho nun cribo. Aquela noite cantou a curuxa: “Busca viño, busca pan…”; e disque a Parca, unha señora de palabra, non tardara en acudir coa gadaña a cortarlles o fío da vida.

     Non entres! que non te vai salvar ningunha Ariadna que tire do fío nos corredoiros entrecruzados do labirinto, que a modo de Dédalo seica proxectara aproveitando as galerías construídas polos freires, o prestixioso arquitecto Casares de Miranda, despois dunha viaxe de estudo do dédalo soterrado por baixo do pazo de Micenas. Fora este técnico, precursor da vivenda bioclimática para os penados, o gañador do concurso “Apuntes para o inferno do século XX”, dado o orixinal deseño, malia que pecaría para Dante de minimalista, con todo e iso, resultaría eficaz noutros tempos esvaecidos en dar tormento de cumpridas calorías a unha morea de xudeus, e falsos conversos, penados naquela pola Santa Inquisición cun gasto enerxético mínimo, vistos os materiais illantes empregados polo devandito arquitecto, nado na Casa de Viana. (Casa grande con memoria de voluminosos atados de aforamentos na ribeira do Sil, cos seus décimos e primicias, propiedades do mosteiro de Santa María de Montederramo, obrigas que rendían contas cada ano no cenobio de San Adrián: os labregos, como consolo da quita, recibían en troques  o merchandising das estampas, misas e novenas, rosarios e escapularios coa imaxe da virxe do Carme, patroa dos mariñeiros afogados).

     Algúns políticos, dunha e doutra banda, son os xudeus de entón: van ó seu, non dan unha puntada sen nó, no mercado, chamando ós incautos con sons engaiolantes de campás preferentes, escudándose uns noutros co consabido: “Non me consta”. A clase política, quero dicir os corruptos os da casta con caspa, que teñen o mango na man continúan aplicando o dito: “Quen parte e reparte pra el a maior parte”, rabuñando as gabelas e prebendas; gozando do choio de tarxetas negras; quedándose cos décimos e primicias: porcións da torta que se comen antes de compartila na sobremesa cos demais, moitos con fame e a velas vir nesta crise que non ten fin.

     Non veñades con rosarios de aurora nin con máis lerias que velen a arañeira da rapina, non xa! Se o ceo consiste en ollar a Deus, o inferno para os corruptos que sexa o illamento eterno dos presebes do Estado!

     Que toquen a defuntos as outras campás, as do mosteiro de Santa Cristina, con sons de compaña ós condenados, os xudeus de hoxe, gardando as distancias, entrando polas toupeiras do pasadizo do Merilán, que sintan o frío da vergonza de trincarnos como parvos! que escoiten os bufidos do escrache dos indignados, feríndolles os ouvidos...!

xoves, 20 de xuño de 2019

Folliñas de acevo, fariña de ósos...


mainimg


______________________________________________________ 
              Folliñas de acevo
“Acevo, acivro. Árbore silvestre da familia das aquifoláceas (Ilex aquifolium), de follas brillantes elípticas ou ovais, duras e con espiñas nos bordos, flores brancas, froito en forma de baga de cor vermella e madeira de cor clara, fácil de traballar”.
                                  _______________________________________________________



Fariña de ósos




O avó seguía cavando co sacho, guindando as pedras polo ar e peneirando a terra coas mans, ata que atopou un cacho dun óso. Entón, parou, erguendo o corpo para ofrecermo. Demorei en agarralo coa punta dos dedos por noxo e  respecto.    
                                      
–De que parte do corpo é?  
                                                                                               
–Un “C3–contestoume seguro do que dicía, e mentres o gardaba no peto da chambra, advertiume, inquedo, mentres ollaba ó redor: Pés lixeiros, nena!, que dá mala espina andar escarvando cunha aixada preto do cemiterio; a xente deseguida anda coa mosca trala orella: que se andamos na rebusca de dentaduras de ouro, que un fulano se quixera enterrar acochado cos cartiños que tanto amaba, e así. En arribando ó portón da casa, o avó agarrou unha pedra e machucou o óso; logo, achegouse a un acevo.  
                                                                                                                         
–Agora hai que moelo co muíño vello de café que está de figurón no alzadeiro da cociña e,  mentres, un de nós entretén á avoa na galería, o outro fai a moenda do óso do morto coas folliñas de acevo.  

–De que morto? –rosmei.                 
                                                                                                          
–E a min que me dis? –dixo para si o avó. A costela do morto témola xa esfarelada en po cos demais ingredientes atopados no resío da casa. Pon fin, xa tiñamos o cacho “cociñado”; agora, quedaba escondelo nun buraco da cheminea da casa vella.   
                                                                                  
–Avó, o “C3” é un óso das vértebras cervicais?   

–Non, ho…! Só era un cacho de costela de can, hai que collelas no aire, nena, que me andas pola vida moi parviña!, díxome cun sorriso o pillabán do avó.