A familia do bacoriño

'A Xenerosa' da Cofradía, Parada de Sil, traía de camiño outro fillo máis que xogaría na casa co número sete. A familia moraba nun chozo, sen faiar, sen terras que traballar nin ovellas que coidar: no poleiro, só cacarexaban dúas pitas co cu desplumado e mais dúas poliñas de rabo corto.

   Traballaban a medias uns eidiños, eso sí, porén malia de seren persoas sen casa nin brasa, abofé que se querían coma dúas ruliñas, porque como di o outro: o cariño verdadeiro disque entra polo mexadeiro.

   O pai dos nenos, de pouca presenza, que se houber de escoller entre home, homiño, macaco e macaquiño, poría o dedo no homiño; esmirrado de figura e achaparrado de estatura, atendía de cotío polo alcume, coa retranca de seu, como 'o Calcaterras'; poucas veces por Plácido, que era o seu nome de pila.

   A Xenerosa, en troques, regordeta e lucida en carnes, muller botada para adiante, vitalista, resplandecía co seu sorriso contaxioso, que lle saía de dentro, do corazón: ría tanto coa cara como coas tetas, dota ela de expresión corporal, inundando de alegría á recua de fillos, clónicos, alegres e rebuldeiros, con ollos grandes e coa boca chea de dentes, brancos e afiados coma puntas de navalla.

   'O Calca' adoitaba saír ó xornal ás casas grandes de fachenda na época da sementeira e mais da colleita, porén os invernos, ameazaban de cotío longos e famentos: éche a condición do xornaleiro, ó non ter meda nin palleiro.

   Unha noite, ó solpor volveu do traballo cun bacoriño metido nun saco, triste e raquítico, por ser o derradeiro da camada e xa non atopar un teto libre por onde se enganchar á vida: un regalo da Casa dos Ferreiros, que simulaban dar o que tiraban ó lixo. O porquiño, os primeiros días, compartiu unha miguiña de leite co último fillo que lle tocaba aleitar Xenerosa: e saíu cara adiante! Viviu coma un máis, comendo cachelos do pote e cos mesmos agarimos das outras crianzas. Pasaron uns meses. Chegado o outono, pola fresca, xa andaba ceibe polos camiños rillando nas castañas pingueiras da ventada das noites de novembro, presumindo, todo farruco de papada e de pernís contornados, que abofé daba gusto velo.

   No cu da noite, roncaba feliz encima dun saco ó pé do leito dos nenos máis miúdos: ás veces, baixaban do camastro a facerlle cóxegas e mais aloumiños, entón o bacoriño abría a boca e ría deitado no chan, estarricado como un cachorro mimoso, ollando ós nenos satisfeito, gustoso daquela vida regalada.

  Porén, como non hai boa vida que dure cen anos, cumpriuse o refrán: a cada porco lle chega o seu san martiño. A mediados do novembro, o Plácido viuse na obriga de cravarlle o coitelo, con perdón, mentres os nenos choraban os sete chorares, aínda que, todo hai que dicilo, ó cheirarlles no nariz a papada fritindo  na tixola, cambiaron os choros polos sorrisos de ollos abertos coma pratos, esperando como paxariños a bicada coa boca aberta, cantando nos intervalos da espera: 'alegría, alegrote, que o rabo do porco está no pote'.

   Mais, durou pouco a fartura na casa da Xenerosa. Por san Valentín, a nai non atopou nin un triste óso para facerlle un caldiño de grelos ós cativos, famentos, que distraían a larota en abriren a boca  tragando as folerpas que, a modo de maná, caían do ceo. Despois dos xogos coa neve, aínda con máis ganas lles roían as barriguiñas os ratos da fame, brillando á luz do candil coma lucecús: os dentes brancos e afiados dos rapaces contrastaban co pote ennegrecido que colgaba do pao da lareira.

   Entón, o Plácido non aguantou máis os choros dos seus fillos, recordando o dito do señor Vitoriano de Mouca: 'as ganas de comer fai á vella correr'. Cómpre botar fóra da casa e buscar a vida como sexa, porque as bágoas con pan xa non serían bágoas, pensou. Acochado polo manto da néboa, que cubría os camiños e mailas casas da parroquia, o Calcaterras entrou a roubar na casa dos Ferreiros: retirou a tranca da porta da palleira con tento, erguéndoa un chisco por mor de non renxer. Entrou con tento. Ollou polo miúdo. Removeu as pallas de centeo dun recanto e alí, debaixo, estaba o tesouro en forma dun picouto de patacas. Colleu un saco de esparto que había colgado dun pau e encheuno, ás presas e a feito. Atoulle a boca cunha brazada que sacou dunha chanca e, mal como puido, cargou co saco e foi saíndo, devagar, coa cabeza dobrada no peito, minguándolle a estatura media cuarta, que de por si, non era moita: viña vindo, a modiño, ledo, pensando nos cachelos con iscos; paso a paso, paseniño, non for que un desafortunado tropezón cunha pedra do camiño, quizais como resultas da brincadeira dun malévolo diaño, o saco o esmagase contra o chan.

   De súpeto, neste intre de pensamentos agridoces, amosou o Teodoro no alto da escaleira da súa casa, parece que escoitara andar no ferrollo da porta. Arre demo! –exclamou– mentres estaba a ollar como un saco de patacas, medio tapado pola néboa pecha daquela mañá de febreiro, así polas boas, íase indo camiño arriba ó rente do chán, perante o seu nariz. Isto é cousa de bruxas, me cago en diola! –xurou, estrañado– ó tempo de brincar da escaleira e plantarse diante, co gallo de comprobar o demo, alí acochado debaixo do saco. Plácido só puido ver unhas chancas ferradas de xigante, que lle cortaban o paso. Axiña lle entrou un arreguizo polo corpo de abaixo arriba e non puido evitar un berro de misericordia: déixeme pasar, ho! Tarde píache, maricón! –lle respondeu o Ferreiro, máis malo cós piollos, home barrigón coma unha caracocha, alto coma un piñeiro, peito dun boi, que podía cargar un burro ó lombo, as mans grandes e negras eran pas de enfornar o pan.

   Vaite cara atrás a ceacú, desanda os pasos intrusos no meu lar! e baleira as patacas no seu sitio! logo vén que che hei de dar un recado –díxolle con cara de ferreiro, casca amarga gravada nas meixelas de tantos anos de oficio, traballando na forxa, mentres lle empuxaba no saco, a golpes, como debe ser, que con esta xente canto máis baixes a cabeza máis ensinas o cu –pensaba o Ferreiro– mentres o obrigaba a voltear como se for unha res coa aguillada de dous luceiros afiados e encendidos de carraxe.

   Así e todo, o Plácido coa carga ó lombo, aínda tivo que aguantar unha longa ladaíña de ameazas e mais outras trécolas e séculas que coma unha gavela de toxos lle estaban a ferir o corpo e mais a alma, restando do seu haber as poucas forzas que lle ían quedando, o malpocado: por que me roubas, desgraciado, despois de regalarche o marrán; por que, carallo, non te cortas os collóns, se non podes manter a tanta canalla pequena; non oíches na escola o conto da cigarra, malandrín, que andaba de troula e pándega no verao e no inverno, veña carallo a pedir ou roubar ós ricos, hai que deixar pan do verao para o inverno que segundo te procuras, así duras, non é, mamón?

   E sucedeu que ó emprender o camiño de regreso, de baleiro, saíndo pola porta da palleira, coa cabeza gacha e corazón entumecido, berroulle o Teodoro, co fin de fodelo e machicalo do mesmo xeito que unha chanca esmigalla unha noz: hei, carallo, Milhomes! Atende un chisco que te vas sen o recado para a Xenerosa –lle dixo coa retranca dun ser ruín e malvado.

   Entón, alancou tres pasos, achegándose ó carón de Plácido. Isto que quede entre nós –lle deitou na orella– pero dime cal é o sétimo mandamento da lei de Deus? Non furtarás– contestoulle– coma un neno lle habería de responder ó señor cura–. Está ben, certo. Agora, escoita e non te vaias esquecer desta outra doutrina, díxolle coma o mesmo demo, mentres lle retorcía unha orella: un gato pódelle roubar o queixo a un rato, non é? mesmo comer o rato dun bocado, certo, pero en que catecismo ven que un rato lle roube a comida a un gato? nin está no Catecismo do Labrego –lle berrou, feríndolle o cerebelo co martelo do tímpano.

   Plácido escoitábao, calado, desexando escapar de alí a fume de carozo. Entón, o Teodoro abrazoulle a cintura cunha man, do mesmo xeito que abrazan os osos, e coa outra arreoulle un sopapo nos fociños. Este é o recado que che quería dar para a Xenerosa, que me está a tocar o nabo con ese xeito que ten de rir, que me  perde o sentido... dende hoxe, recordarás o sétimo mandamento e agora vaite por onde viñeches! xa quedas confirmado, lle sermonou coma un bispo.

As novas de San Vitor

O Concello de Parada de Sil, de acordo co Patrimonio, está levando a cabo unha limpeza, estudio e valoración arqueolóxica do lugar chamado As tumbas de San Vitor na parroquia de San Lourenzo de Barxacova con sorprendentes achados.Para saber máis, cliquea no enlace Voz de Galicia.

O tempora, o mores! –Cicero dixit.

Corren aires frescos nos tempos de hoxe: ventos lixeiros que veñen gañando rango dende hai unha manchea de anos. Non se trata dun aire estacional de pasar pasaxeiro. Non. Abofé que mesmo che parece unha ventada recorrente que quixer borra-las pegadas da fe e maila memoria dos nosos devanceiros.

Memoria escrita nos libros dos mosteiros e, mesmo, nas pedras das catedrais das urbes, que debuxaron iconas e perderon a gravidade material, tirando delas os pináculos e mailas agullas con vocación de gaña-lo ceo. Sen esquecer, no medio rural, os beneficios das capelas, dos oratorios e dos petos de ánimas. Quedan as imaxes sagradas das pedras dos cruceiros, que limparon dos camiños os maleficios de bruxas e de diaños noitébregos. Pedras que falan soas doutros tempos gloriosos, mais agora “nas pías da auga bendita dos mosteiros, comen os porcos e beben os cans” –espetoume este verán un paisano da Ribeira Sacra ó pé do mosteiro de Santa Cristina, afundido no silencio, orat et laborat, do Canón do Sil.

Los católicos están dejando las iglesias vacías.

Xa non rezamos ás reliquias de San Pantaleón nin imos na busca do Santo Grial. Parécennos estar trasnoitados os curas célibes e as sores, virxes; as guerras santas, as bulas papais, os xubileos e mailos anos santos; tampouco corren os tempos de debulla-los rosarios dolorosos, gozosos ou gloriosos; nin se escoitan, dende hai anos, nos internados de seminarios e noviciados as ladaíñas e mailos latines que eran de seu, nin os cánticos gregorianos de misas de angelis do coro de voces brancas de escolanías.Dime que pintan hoxe os cilicios, os escapularios, os velos, as velas e mailos velorios?

El número de nuevos adeptos disminuye y el de de personas, que deja de creer en la Iglesia, aumenta.

Lugares de rezo e de tormento. Salvadores da nosa alma: curas, freires e freiriñas, bispos e beatas, ceos, purgatorios, púlpitos e confesionarios, limbo de xustos e de dindáns, autos de fe, condenas, responsos, inquisicións, san benitos penitentes, infernos de tormento eterno e esmolas para o culto están pasando a mellor vida.

El barómetro del CIS afirma que sólo el 13% de los católicos va a misa.

Mandamentos de Deus, mandamentos da Igrexa, mandamentos do catecismo, encíclicas dos Papas, sermóns guías do camiño a seguir da nosa conciencia para o seu curro redentor.

Duns anos a esta parte, ventos transvesais iconoclastas e laicistas corren polos eidos do saber, polas tribunas e palestras, polas ciencias e conciencias:"Non cómpre invocar a Deus para acende-la mecha e pór en marcha o Universo", agrega Hawking no seu libro The Grand Design.

Sucedeu preto do Canón do Sil

“Un profesor de Química lugués, na madrugada do pasado xoves, supostamente acabou coa vida da súa esposa, dándolle cinco golpes coa parte roma dunha macheta de cociña”(A Voz de Galicia).

Sucesos paralelos sucederon en distintos lugares e épocas. A violencia de xénero vén de lonxe. É a condición humana. O caso que che vou contar pasou en Ourense, na Ribeira do Sil. Dende entón xa medraron os carballos da fraga.

Os días de agosto daquel ano de mil novecentos cincuenta e pico ían de vagar, tempos preguiceiros aqueles, certo. Terras de pataos e de minifundios da Galicia rural, empobrecida e profunda do interior na que rara vez aparecían novas que contar.

As campás do chan da igrexa repenicaban pola festa da Virxe da Asunción. Os foguetes, de cando en vez, estoupaban por riba dos tellados das casas da parroquia, rompendo o son das campás, co seu voltear cadencioso. A tarde amosaba abafante de bochorno, ameazando afoga-la festa e enmudece-la troula e mailas fanfurriñas da mocidade.

Uns berros queixosos, xordos ó lonxe, espertaron ós veciños do repouso soporífero. Coido que serían iso das cinco da tarde, por entón non levantaba eu máis que un cesto culeiro de apaña-las uvas. Os feitos do suceso desafortunado, co tempo pasado, xa arrefriou de abondo. Chegou o momento, pois, de poder contalo.

Os veciños saíron á estrada na procura de novas do que estaba a suceder preto do Canón do Sil. O monte do Valdocán comezaba a fumegar. Unhas mulleres berraban no medio da carballeira como se viran a boca do lobo.

Fulxencio había dous días que lle pedira prestado o martelo de orellas a súa veciña Rosa.

–Escoita, cumpríame o teu martelo grande de orellas, que teño que arrincar un cravo dun asunto.

–Xa hai días que non o vexo por ningures.

–Perde coidado, ho, que con dous golpes certeiros arrinco o cravo que teño cravado nas entretelas do meus ser: a cousa non ten demora, porén certo que vai quedar arranxado de por vida, que volta feita xa non mete présa.

O Fulxencio xa pasara dos trinta anos. Mozo achaparrado, malencarado, solteiro, traballador esforzado trala gancha, mais de pouca parola, solitario e pecho de carácter. Era un home do xeito de ser que bailaba entre raro e toleirán.

A Belinda tiraba máis a muller parva que aguda: adoitaba rir sen sabe-lo motivo, pero parecía feliz a súa maneira, porque non se facía preguntas nin se comía o coco en cavilar os porqués das cousas; con rir, xa tiña todo resolto. Cunha idade indefinida entre vinte e trinta anos no corpo; non era así no entender do seu caletre que mesmo che parecía unha nena, de escoitala falar dos asuntos da vida.

Os pais encomendábanlle ir coas vacas para o monte. Non servía para outros mesteres; nin, mesmo, para coida-lo neno que, seica dicían os dixomedíxomes das veciñas do lugar, que lle fixera Fulxencio nunha leira de millo preto do monte, onde ía coas vacas ós pasteiros que había no fondo do vilariño.

Aquela tarde de calor debeulle rouba-lo sentido ó Fulxencio ou lle espertou a tolemia que, dende anos, durmía acochada coma unha fera que estiver a repousar no seu tobo. Pasaba as noites sen pegar ollo, dando voltas e viravoltas no xergón de follas de millo, ruxe que ruxe, rumiando no seu caletre cousas do mesmo diaño.

Dun mes a esta parte, a súa semente, do mesmo xeito como o lévedo fermenta a masa do pan e faino medrar, estaba obrando o mesmo cambio na barriga da Belinda. Outro neniño viña de camiño. Isto hai que paralo! –berrou coma un animal enfurecido.

Sen se encomendar a Deus nin ó diaño, determinou acabar con pesadelo que lle estaba a rouba-la vida.

Estaba xa avisado de non fochicar na Belinda. Mais era un home primario e falto de vontade.

"Vai se-la última vez que te hei de chingar", lle prometía, un día tralo outro antes de acabar montado encima da rapaza no leito de follas da leira de millo. En chegando o apertón das hormonas, babexaba coma un marrán que mesmo había de dar noxo velo. Os miolos fervíanlle como as papas ferven saídas do lume: non era dono do seu corpo, un home sen siso no caletre domeado polos baixos impulsos, aínda que, logo da catarse, quedaba tranquilo coma un boi manso ata que o mesmo demoño lle volvese a dar fol para voltear a facer das súas.

"Como te volvas deitar coa miña nena, heiche de corta-los collóns co coitelo da face-la poda e botarllos a comer ós cans", díxolle o varudo pai da Belinda unha tarde que acudira o seu encontro, ó final dunha carrioza de onde non podería fuxir, acompañado dun veciño armado cunha forquita de ferro de catro gaios que se usaban daquela para carga-la herba nos carros.

No clímax da loucura, co martelo de orellas do pai da veciña que fora carpinteiro, asestoulle dous golpes ben dados na sen, deixándoa seca no sitio: a coitadiña da Belinda quedou cos ollos abertos acendidos co brillo da inocencia, ollando o ceo sen dar un laio, aceptando o seu destino, cruel. Morreu coma un paxariño –dicían as veciñas. Axiña, o mozo asasino, bufando coma un becerro pechado nun cortello, colleuna en brazos mal como puido, deitouna encima dunha pila de achas que había preparada para as cociñas económicas e lareiras do inverno. Apañou unha puñada de fentos secos, colleu o chisqueiro do peto do pantalón de pana, axustou a mecha, chiscou na roda, soprou na brasa e pegou lume a pobre Belinda que levaba dentro de si o froito do seu pecado.

Deseguida alamparon os garabullos e achas fendidas de carballo. Un vento oportuno, rubindo dende a boca do Canón do Sil, espallou as labaradas de abaixo a riba, deixando o monte queimado en menos que canta un galo, coa cinsa cubrindo o chan e as árbores, que se resistían a morrer, fumegando. Ó día seguinte, unha ventada que sopraba do norte ciscou a cinsa –cinsa do vento, cinsa das cousas esquecidas que vagan polo ar– polos tellados das casas e dos eidos sementados do redor, cubrindo de negro o leito de follas da leira de millo.

Fulxencio redimiu penas, traballando na lavandería de Santoña, onde despois de nove anos, refregando as sabas dos catres dos demais presos, sucios, limpou a súa conciencia de culpas.

Un día frío de inverno, xa ceibe, volteou a súa parroquia no coche de liña Barreiros coa mesma roupa, esvaecida e encollida, do verán de cando fora preso. Ó entrar na tenda da seu vilariño, a rapazada coas mulleres que acudiran á parada do coche de liña e mailos homes, que mataban o tempo xogando á brisca de seis, quedamos, eu tamén estaba alí, paralizados sen pestanexar, ollando ó monstro de esguello, polo si ou polo non. Calados co medo metido no corpo como se aquel home for o diaño que viñese oficia-la misa de defuntos para todos nós.

Entón, dixo o home rompendo o silencio daquel velorio: boas tardes. Os veciños baixaron a cabeza. Ninguén contestou nin fixo ademán nin comentario algún. A xente foi saíndo da tenda, silandeira. O expresidiario, coa cabeza gacha, achegouse ó mostrador, sacou uns pesos da faldriqueira, sinalou unhas chancas do 42 que colgaban do teito, pediu unha puñada de cravos, atounas cos mallós unha á outra, botounas ó ombreiro e desapareceu pola porta coma un can vagabundo.

Cousas do ceo e da terra

Pai noso, que estás no ceo, veña a nós o teu reino. Rusos e  americanos compiten en gaña-lo ceo. Os soviéticos levaron un mono por ver se, fóra da gravidade, resolvía integrais co gallo de fabricalos en serie para o ensino das matemáticas nas escolas secundarias, pois disque os rapaces de hoxe non gustan dos números primos por seren estes de natureza autista, nin mesmo doutros por máis naturais, enteiros, e racionais que presuman ser. Aínda nos quedan por cita-los números irracionais, que pecan de imaxinarios e de complexas combinacións algorítmicas. Abofé que non é camiño doado tratar con estes últimos, penso eu, ágrafo nesta e noutras moitas ramas do saber.

       Coas monadas destes mestres, deseñados ad hoc, as autoridades académicas pensan roe-lo óso das matemáticas, sen considera-lo esforzo e mailo traballo diario como método a seguir;   partidarios de ofrecer ao alumnado o pan migado e de  cocer a Pitágoras nunha sopa de números e letras coma un xogo máis para entreter, non sexa o demo de que por tanto cavilar lles suba o estrés ou provoque algún trauma a  cerebelos, fráxiles, con máis carga de sexo que de siso, que adoitan te-los escolares en idade de aprender. 

      Os novos docentes, coñecidos no ámbito estudantil como monadas ou mónadas, programados co principio activo do microcosmos Leibniziano de espreguiza-las neuronas co recurso da ludopraxis, esperan poder meterlles a hipotenusa no caletre aos rapaces con nota deficiente por causa de mestres e de programas pensados por uns e aplicados por outros que veñen a sumar ao cadrado unha panda de catetos.

       Os americanos, por outra banda, respectuosos co cuarto poder dos mas media, decidiron trinta anos despois cambia-lo mono por un periodista de Relixión Dixital, acostumado a se mover pola araña sideral do Internet, un crego experto na doutrina hermenéutica da linguaxe divina, co fin de entrevistar a Deus e difundir pola Rede as primeiras palabras en directo, despois de subir ao ceo, xa vai un mangado de anos, persoa trinitaria tan importante.

Porén, despois de  constata-los datos acaecidos, lamento ter que informar que todo o proxecto e expectativas del levantadas quedou nun chasco, porque a nave espacial, despois de percorre-las estradas interestelares unha e mil veces, en círculos concéntricos cada vez mais próximos ó burato negro, na procura do desexado encontro con Deus, non atopou o seu Reino por ningures. Porén, seica que unha partícula másica divina, o bosón de Higgs, ou partícula de Deus vai amosar pronto no Gran Colisionador de Hadróns (LHC), antes o CERN de Genéve.

 –Certo : “Deus é, pero non está” –díxome un crego, sinalando a noticia no Xornal de Galicia.

–Contesteille humildemente: No catecismo viña que Deus estaba en tódalas partes. En que quedamos? 

 O curiña non soubo que dicir. 

–Mecagoendiola, non hai Deus que vos entenda! –berrei entón, alporizado. 

–Cala, home cala! Ai, meu Deus, ai: estas pequenas criaturas finitas! –rosmou  o crego polo baixiño, sorrindo coa inocencia dun anxo caído do ceo.

Os cestos culeiros da Ribeira do Sil

 

Cando chegaba o tempo da vendima na       ribeira do Sil, Sacardebois, había que arranxa-los cestos para face-la carrexa das uvas dende o mesmo pé da auga ata as adegas que, por entón, ocupaban os baixos das casas.

Os mozos, cunha saba as costas, cargaban cos eles polos sendeiros e carriozas en fileira india, competindo en aturulos cos mozos de Lemos. Cada casa, segundo os haberes e cavaduras de viñedo, dispuña para este mester de dez, vinte ou máis cestos culeiros de castiñeiro bravo. Había, daquela, un home de sombreiro de pano dunha casa de moita facenda, con moitas viñas esparexidas por toda a ribeira, familia que deviñera rica por mor dos foros do mosteiro de Montederrano noutros tempos de antano. Máis de quince días facendo a carrexa das uvas lle cumprían a esta casa: varias mulleres de  Vilouxe que traballaban ao xornal levaban o peso da xeira da vendima. As fillas do rico tamén axudaban, aínda que como estaban estudando para mestras lucían uñas e maus máis brancas ca dun crego, pouco axeitadas, pois, para dobra-las costas e xunta-los vagos do chan. Ciscados polos camiñiños cara adega, os xornaleiros e mozos da casa ían paseniño apandando cos cestos culeiros, rubindo coma formigas polos pataos e sendeiros, pousando de cando en vez nalgunha tapa das paredes das carriozas: momento oportuno para coller aires e botarlle uns aturulos aos mozos de Amandi.Ao fío das once da mañá había que repousar para toma-lo taco de xamón con queixo de ovella de Zamora, regado coa bota de viño que  agardaba na fresqueira dunha fonte. O caso foi que o home dos sombreiro era da condición de pensar que non habería de cortarlle a cabeza a tantos castiñeiros novos para arranxar unha morea de cestos para usalos unha vez o ano, que era moita canallada para os soutos e fragas. En troques, outro veciño de boina negra encasquetada na súa caluga vía o asunto dos cestos de maneira contraria: dado que as cavaduras de viñas non eran moitas e uvas que carrexar poucas, veu na opinión de que ollando unha morea de cestos no seu alpendre, a xente do lugar  haberíao de ter en mellor consideración, porque tanto tes, tanto vales, dicía. Un día daqueles, polo vinte de setembro, atopáronse os dous homes na tenda do Carreño e falaron deste xeito: -O home do sombreiro de pano: non teño cestos dabondo. Ti, que tes moitos, poderíasme prestar algúns, que me anda moita xente na vendima. -O home da boina replicoulle: carallo, conto con cincuenta e tantos cestos e cómprenme todos. Eu se for ti, habería de arranxar para a vendima douscentos cestos e aínda mais. -Entón, o home de sombreiro sentenciou para rematar a conversa: eu non penso investir todo o meu capital en cestos, como fas ti. Ámbolos dous pecharon a boca e desviaron os ollos cara abaixo, porque cadaquén mira polo seu e ve as cousas a súa maneira.

Libro branco dos esquecementos

Na ribeira do Sil, van morrendo os últimos vellos. A memoria desta bisbarra vai desaparecer en poucas décadas. Co gallo de recuperala nos libros, un estudante de Antropoloxía da Universidade de Santiago, Lucio Miranda, investigando para a tese doutoral Os esquecementos da cultura ribeirá, mandoulle unha misiva ao alcalde do Concello de Parada de Sil –á sazón, a súa excelencia Xosé Ramón Prieto– con fin de que algún veciño, peiteando canas e sabio, lle achegara polo miúdo información de tales esquecementos culturais do berce da Ribeira Sacra.

Isidro de Viana, daquela Xuíz de Paz; de mozo, bregado nas andainas coas reatas de mulas por terras de Castela, home de moita parola e coñecedor dos costumes de acó e de acolá, recibiu a encomenda en dar forma ao informe.

Con tal propósito, ao anoitecer armado de lapis e papel, sentou na galería da Casa de Viana perdendo a ollada por terras de Amandi, mentres se bambeaba na randeeira calado coma un moucho, pensando por ver de cazar algún recordo de tempos esvaecidos. Mailos esquecementos, fieis á esencia do seu ser, non son doados en aboiar á superficie da conciencia.

Magoado por se lle ir o santo ao ceo, abriu a petaca e púxose a liar un pitillo coa cerimonia que é de seu. Prendeu un fósforo, agardou un chisco, meteu aire nos bronquios, soltou unha fumarada e intentou lembrar outra vez, mergullando cara dentro para remexer no fondo do subconsciente. Así che estivo un anaco ata que o lume do pitillo lle lambeu os dedos, mais nada. Tabula rasa. Non recordaba ningún esquecemento!

O novel investigador recibiu o informe Os esquecementos da cultura ribeirá coas follas en branco.O universitario nunca chegou a doutor por causa de non acertar en abrir o título da tese.

Ser y hablar

 

El Instituto Cervantes afirma que el español tiene 416 millones de hablantes nativos y que ya superó al inglés, aunque la primera lengua siga siendo el mandarín. La vida de una persona determina su habla: según hables, así eres, reza un viejo aforismo. La ruleta de la fortuna ha sacado su descarada lengua para marcarnos el lugar y la fecha: no nacemos, nos nacieron hic et nunc, abocados al mundo. Heidegger habla del Dasein(el ser-ahí), como característica del hombre. Así que nuestro destino se presenta incierto. Ligeros de equipaje, como diría el poeta, nos ponemos a jugar y a tentar suerte: pueda ser que nos llevemos los triunfos y, con ellos, lleguemos a ser una figura o un as entre los nuestros, pero si nos toca la morralla de la baraja, no pasaremos de ser un donnadie.

             El vocabulario del castellano refleja la cara y la cruz de este juego de naipes en la que, día a día, perfilamos nuestro ser. Pongamos, pues, las cartas encima de la mesa.

Que pintan copas, te ha tocado cara: la vida te va a sonreír. Estas son algunos de tus sustantivos que te definen y algunos verbos para actuar: tus cartas.

jugar, triunfar, cantar, ganar, belleza, amistad, compañero, cielo, amor, niño, alegría, gratitud, cisne, dulzura, corazón, flor, abrazo, hermosura, beso, cariño, caricias, premio, victoria, libertad, algodón, derecho, armonía, hola, sol, idilio, bondad, acuerdo, consenso, trabajo, viajar, sonreír, mar, agua, amar, sanar, bendición, riqueza, pasear, música, divertirse, joven, soñar, gozar, prudencia, perdón, educación, gracias, saludo, felicidad, fortuna, aprobar, solidaridad, invitar, benévolencia, benefactor, empatía, indulgencia, justicia, paz, aplomo, temple, corazón, donante, celebración, nacimiento, fruto, naturaleza, fuente, belleza, enamorarse, unión, hijo, aprender, cuidar, alimentar, escuchar, ayudar, recibir, dar, imaginar, reír, leer, saber…

Que pintan espadas, mala suerte. El palo de estas cartas, como letanías de doloroso misterio, será el azote de tu cruz:

perder, pedir, padecer, crisis, desgracia, pelea, discriminación, machismo, violencia, arrebato, romper, castigo, cabrón, suplicio, dictadura, burka, sufrimiento, hambre, bochorno, riña,  dolor, enfado, maltrato, desamor, miedo, angustia, loco, pisotón, cruel, feo, marrana, canalla, horror, pegar, error, enfermedad, analfabeto, muerte, adiós, solitario, aburrido, estúpida, torcido, imbécil, asqueroso, hostilidad, pecado, chabacana, desagradable, tonto, disfunción, triste, repulsivo, halitosis, subnormal, racismo, hipócrita, odio, chaquetero, enemigo, rencor, mal, falso, vagancia, estupro, nazi, revancha, cuchillo, accidente, guerra, ataúd, síndrome, biopsia, tumor, multa, estallido, pobreza, desesperanza, injusticia, ostentación, despilfarro, hipoteca, deshaucio, caradura, paro, corrupción, gilipollas, ignorancia…

Cuando termines la jugada, por favor, baraja las cartas. A lo mejor, en la siguiente partida, puede cambiar de mano la fatua desgracia por la caprichosa fortuna. 

A orxía do diñeiro público

Abre el siguiente video, te gustará: http://www.youtube.com/watch?v=SjAxtRAeDuQ&feature=related (Enlace: blog Lembranzas de Inés de Vigo)

Ginebra, 1969-2010

 

-->

Cuando pasó el control de seguridad del aeropuerto de Ginebra, sintió que sus labios se curvaban solos.   

“Pase lo que pase, se prometió a sí mismo: ‘Yo no me vuelvo a Lugo con las manos vacías” –¿De qué te ríes, papá? –preguntó su hijo mayor, y él le miró un instante antes de contestarle. –De nada –pero no pudo evitar que su sonrisa se ensanchara–. Cosas mías.

En el verano de 1969, él tenía 19 años y un amigo del colegio que, tras emigrar a Lucerna, estaba ganando un dineral. En su casa, sin embargo, no había mucho dinero. Él sentía que las matrículas de honor que jalonaban su expediente no compensaban el sacrificio que su carrera universitaria había impuesto a su familia, y por eso, cuando le dieron las vacaciones, decidió irse a trabajar a Suiza, para ganar su propio dineral mientras practicaba el alemán. Ni corto ni perezoso, se hizo el pasaporte, compró un billete de tren y se plantó en la estación de Ginebra. Allí, rodeado por todas partes de compatriotas provistos de un montón de documentos, comenzó su aventura. Consciente de que era el único español sin papeles de toda la cola, estiró el cuello para descifrar en varias lenguas distintas la misma expresión, “contrato de trabajo”, pero no se amilanó. Pase lo que pase, se prometió a sí mismo: “Yo no me vuelvo a Lugo con las manos vacías”. Con esa certeza y ningún contrato, llegó hasta la ventanilla.

¿Con qué intenciones entra usted en Suiza? Él sostuvo sin arrugarse la mirada de aquel pulcro, cortés funcionario ginebrino. Vengo como turista, contestó. ¿Y cuánto tiempo piensa quedarse haciendo turismo entre nosotros? Esa respuesta tampoco se la pensó, y dijo la verdad, dos meses. Muy bien, al funcionario pareció complacerle aquel plazo, pero no lo suficiente como para renunciar a una tercera pregunta. ¿Y cuánto dinero trae usted? Dos mil quinientas pesetas. Antes de acabar de decirlo, ya había comprendido que la sinceridad a veces puede ser un error. Ahora sí que la has hecho buena, Angelito…

Un instante después, con la misma pulcritud y cortesía con la que se había comportado en todo momento, aquel oficial le devolvió su pasaporte con las mismas palabras, faux touriste –falso turista–, estampilladas en todas las páginas. A continuación, le regaló un billete de vuelta, derecho a España. Pero él no iba a volverse a Lugo con las manos vacías, de eso ni hablar. Así que se bajó en la primera estación que encontró más allá de la frontera, en un pueblo que, nunca podrá olvidarlo, se llamaba Bellegarde. Tampoco olvidará nunca que lo primero que se le ocurrió fue dirigirse a la gendarmería, a contarle a la policía francesa lo mal que se habían portado con él sus colegas suizos. El responsable de la seguridad de aquel pequeño pueblo le escuchó con la boca abierta y una benevolencia limítrofe con la simpatía. Tiene usted razón, admitió, los suizos son muy antipáticos, pero… Si no se marcha usted de mi despacho ahora mismo, no me va a quedar más remedio que detenerle.

Otro habría cogido el primer tren para Lugo. Él se dedicó a buscar grúas, porque debajo de las grúas hay obras, y en aquella época, en aquel lugar, en las obras florecían los albañiles españoles. Ellos le ayudaron. Mira, a ese acaba de parirle la mujer y seguro que necesita dinero… ¿Sabes conducir?, fue lo único que le preguntó aquel argelino, tras aceptar 2.500 pesetas como precio del viaje. Claro, respondió él, muy ufano. No tenía ni nueve años cuando mi padre me enseñó a llevar un tractor. Ya, pero… ¿Tienes carné? ¡Ah!, no, de eso no tengo.

Lo que tuvo, una vez más, fue mucha suerte. Dos kilómetros antes de alcanzar el control de pasaportes, el argelino le cedió la plaza del conductor. Confiaba en que la matrícula de su coche, fronteriza, disuadiera a la policía suiza de exigir la documentación de sus ocupantes y en que, si lo hacía, exigiera solo la del copiloto. En efecto, les dejaron pasar sin ningún trámite. Unos kilómetros más allá volvieron a intercambiar sus lugares y llegaron al destino pactado, la estación de Ginebra, sin novedad. Allí, él esperó al tren en el que debería haberse subido el día anterior y –antes la cárcel que la derrota– se encerró en el baño hasta que pudo desembarcar en Lucerna, donde paró un taxi al que dio la dirección de la granja en la que trabajaba su amigo. ¿Pero qué haces tú aquí?, le espetó este, al verle, si ayer fui a esperarte y no llegaste… Tú calla, anda, le respondió él, y paga a ese taxista, que yo no tengo ni un céntimo.

–¿Pero de qué te ríes, papá? –volvió a Lugo en septiembre, con la pequeña fortuna que había amasado dándole vueltas a la manivela de un asador de pollos.

–De nada –pero 41 años más tarde acababa de pasar la misma frontera como un señor–. Total, si te lo cuento, no te lo vas a creer…

(Esta es la verdadera historia de la admirable intrepidez juvenil que, en el curso de dos viajes a Ginebra –uno en 1969, otro en 2010–, convirtió al prestigioso catedrático y crítico literario Ángel Basanta en el protagonista de un trepidante relato de aventuras).

Nota.- En eses años de la España de los planes de desarrollo y de las revueltas de mayo '68, muchos estudiantes durante las vacaciones del verano se fueron a trabajar -y a respirar aires de libertad- a  los países de la Europa desarrollada. Yo también fui uno de ellos. Algún día lo contaré en este blog.

Portabrosmos, un paso no Sil

Hemeroteca da Voz de Galicia * 26 de xaneiro do 2007

Autor do comentario: C. Rueda | F. Albo Localidade: Monforte.

Unha aldea de Sober conserva recordos dos tempos das barcas e a pesca de anguías.No pobo vivían catro barqueiros que aseguraban o tránsito cara á beira ourensá.

O pobo de Portabrosmos, na parroquia soberina de Pinol, era un paso obrigado entre as ribeiras lucense e ourensá do Sil antes de que o río fóra embalsado. Os puntos de atracada en ambas as beiras correspondíanse co camiño real que, procedente de Ourense, cruzaba o río no lugar da Barca de Abaixo, seguía por Portabrosmos, pasaba por Chanteiro e continuaba polo Camiño do Atallo cara a Pinol.

Hai xa moito tempo que desapareceu o paso de barcas, pero os veciños do lugar aínda conservan moitos recordos deses tempos. Foron catro os últimos barqueiros de Portabrosmos que trasladaban persoas e animais dunha beira outra: Meixide, Constante, Amador e Pepe dá Ribeira. Usaban unha barca comunal. Cada semana se turnaban dous barqueiros para conducir a barca á outra beira. O labor complicábase nas épocas de crecida, nas que había que empregarse a fondo para evitar que as correntes arrastrasen a embarcación río abaixo.

A barca, rectangular, medía seis metros de longo por dous de ancho. Os prezos eran fixos. Cobrábase unha peseta por persoa e 1,50 por cabeza de gando. Os veciños utilizaban a barca para acudir ás festas de Sacardebois, á feira de Parada de Sil e a Castro Caldeas cando era a tempada de sega. Tamén se empregaba para ir buscar leña á ribeira ourensá. Pero cando tiña máis pasaxeiros era o día da romaría de Cadeiras, á que acudían moitos veciños da outra beira.

Abandono

O punto de atracada na ribeira ourensá era na aldea de San Fiz, preto de Sacardebois, que se caracterizaba por ter as súas rúas empedradas e pulcras. Cando se construíu o encoro, os veciños abandonar a aldea, xa que o terreo volveuse inestable. Só unha muller de idade avanzada negouse a abandonar a súa vivenda. Anos máis tarde tivo que ser trasladada polos seus familiares debido á súa precaria saúde.

O embalsamiento do río acabou con outra actividade característica de Portabrosmos, a pesca, que se practicaba en varias pesqueiras repartidas neste tramo da canle. As nasas e os cestós (unha variedade de cesta adaptada para a pesca) eran as artes ou medios que utilizaban para pescar anguías, peixes e troitas. As anguías tiñan moita demanda cando era a romaría de Cadeiras. Os rosqueiros de Sober solicitábanas a miúdo para confeccionar as súas típicas empanadas da raia.

'O Meixide' era un experto pescador a quen acudían con frecuencia os rosqueiros e demais veciños. «Preparade a pota e as patacas para poñelas non lume, que vou por peixes», adoitaba dicir. Collía unha rede curta denominada rebucha e ao intre volvía con sete ou oito quilos de peixes e anguías.

A lenda da Cabritiña de Ouro

 

A lenda da Cabritiña de Ouro vén de lonxe, dos tempos das meigas, nos que se dicía que os animais falaban: unha manada de lobos cos dentes regañados da Fraga do Covelo, de cando os carballos non levantaban máis cós homes, pegaron a correr tras dunha cabretiña que se quedara a repousar, acochada debaixo duns fentos xigantes que medraban a gusto no lugar de Fontefría.

Os temibles lobos, donos da fraga, con todo e iso disque non atoparon día para poder fincarlle os dentes: en canto se achegaban á súa beira, malia de seren astutos coñecedores da mellor estratexia da caza, atacándoa por distintos francos á vez, á desvalida cabritiña íaselle metendo o medo nas entretelas convertendo o seu corpo brincadeiro nunha cabrita de corpo pousado e preguiceiro até quedar paralizada, transformada nunha figura inmóbil: na estatua da Cabritiña de Ouro, que adoita relucir, aínda hoxe, empoleirada nas penas de do alto do Pereiro baixo o arco da vella nos días de sol de outono e de chuvia de agosto, cunha medalla de ouro pendente do seu pescozo coa lenda: “A cabritiña de Ouro”.

E falaban os nosos devanceiros que máis dun lobo habería de perde-los dentes caninos, teimando en comela a dentadas noutros intentos de ataque. Ás veces, a fame no inverno amosaba tan negra que mesmo parecía que unha puñada de ratos estivesen a roer nas tripas dos lobos. Era o momento propicio para cravarlle, primeiro os ollos, luceiros magnéticos, co gallo de hipnotizala e deixala queda e, logo, os dentes para esnaquizala nun amén. Mais di a lenda que a coitada cabrita haberíase de transformar decotío nunha estatua de ouro, mentres houbese de venta-los lobos ao seu redor.

Dende entón, os canis-lupus non lle quitan ollo nin de día nin de noite neste lugar da fraga, coa esperanza de perde-la cabrita o meigallo que lle botara a bruxa de Celeirós por vingarse da súa ama, maleficio que, co andar dos tempos, na terceira xeración, habería de mudar en beneficio de salvavidas para a cabritiña do conto, porque non hai mal que por ben non deveña como reza nos libros dos freires que noutros tempos habitaron os mosteiros da bisbarra.

A cabra Patética, a súa avoa, padecera mal de ollo. O meigallo entráralle no corpo, porque a dona do Paneiro non lle quixera dar aquel ano a bola de unto que lle correspondía a Remixia, a meiga, por mor duns favores prestados por torna-lo andazo do cortello dos porcos de ceba que a Casa do Paneiro presumía ter ben gordos e mantidos.

E di a lenda que un veciño de Sacardebois, que moraba nos eidos que se estenden por debaixo da vía, lugar coñecido por Casa de Viana, ou camiño real que xungue a ribeira coa montaña, coa gallo de incorporar cabras ao rabaño de ovellas merinas traídas de Estremadura, mercara unha cabra preñada a Xosé de Celeirós, O Paneiro. Unha muller vella de pano negro e de mirada torva do lugar, aprendiz de meiga, falaba que a cabra tamén había de vir preñada do meigallo, como así veu suceder.

Tal como vai o conto, a neta da cabra Patética parece que debeu herdar o meigallo, pero ata cando?

Quizais unha noite de lúa chea, se lle poida esgota-lo encantamento. Entón será a noite da festa do chibo –parolaban as feras na boca da Cova dos Lobos, sentados de carto traseiros nun leito de follas da carballeira.

Mentres isto veña a suceder, se ha de acontecer algún día, a lenda da Cabritiña de Ouro continuará revivindo unha e outra vez nas cabezas dos máis vellos que dende tempos de María Castaña se veñen relevando nestes lares da Ribeira Sacra.