Bendito de Forcas

Os feitos que se narran sucederon no concello de Parada de Sil, na Ribeira Sacra. Desto xa medraron os carballos, claro está. Bendito era un home da montaña, que recibira este nome de elixido de Deus na  pía bautismal de san Mamede de Forcas, aínda que era máis coñecido, con chufa entre os veciños da contorna, polo alcume de “Benita”.

     Fillo dunha familia de xudeus, orixinarios da terra dos Maragatos, daquela dedicados á facer tratos co trasfego do peixe das Rías Baixas á Meseta, coas mulas da serra de san Mamede a Estremadura e, mesmo, coa venta de panos de Bejar. Home moi recatado á hora de cumprir os domingos, nos funerais e cabodanos, malia de ter unha fea costume, iso si, de andar ás voltas cos carallos, usándoos como comodíns, en contrapunto coa voz devota, de muller agarimosa da que estaba dotado: abofé que lle quedaban os carallos saíndo da súa boca, como a Cristo, empuñando dúas pistolas.

        Recurso da linguaxe que o habería de sacar de moitos apuros, as cousas como son: disque o Bendito para enfiar á xeito tres palabras seguidas, cumpríalle unha liña de bosquexo, a cada puntada, unha pausa até articular a seguinte palabra, enchendo os ocos mudos da cadea da fala, botando un carallo que lle cubría a espera. Un modo de falar que non casaba co nome de 'Bendito': de primeiras, abofé que lle cadraba ben, que soa a home santo e pulido de fala; porén, non era así no desenrolo dunha pequena conversa, na que pronto quedaba desvelada a pobreza de léxico nos dicires de uso diario deste home ambiguo, a medio levedar, que fora derivando dende mozo de 'Bendito' a 'Benita'.

           Emporiso, disque unha veciña, educada nas monxas clarisas de Monforte, un día de coresma, á saída da misa, recriminou a Bendito no atrio de igrexa de larafuzas, ao pé do cruceiro de pedra. Prédicas que caeron como chuviscadas nunha cesta. Escoita tal como foi:

           –Ai, Bendito, como botas tantos esgarros por esa boquiña, que aínda o demo vai rubir do inferno a cortarche a lingua? –díxolle a Rosa de Senra.

            –Boto os carallos que me saen da cona –replicoulle con voz de gata prosmeira, estoupando de risa os nenos, os pais e mailos vellos que estaban ollando a escena ao seu redor.

            Entón, o crego de Forcas, colorado coma un tomate, tras permanecer mudo escoitando a Bendito, acochado dentro da sotana da que amosaba o nariz de can gardián, disque nun amén desaparecera voando, fuxidío coma un lóstrego cara á ponte de Canceliñas, tras unha inesperada ventada que o erguera en voo coa sotana inchada como globo aerostático, lonxe do corro que arrodeaba a Bendito, máis coñecido como “Benita”.

O Troco do Tres

'Troco', o can orfo do 'Tres', corría como cacho nun cribo, sen acougo, de acó acolá polo dédalo de carreiros e canellas que parten de Fondodevila deica ao mosteiro de santa Cristina á procura de Ítaca: a compaña agarimosa do Tres. Moi amigo o Tres de triunfar co tres de copas, tres de copas de viño antes do almorzo, para entrar, xa chispa, en debates de rango metafísico cun paisano dos Fiós, onde o Inverno, con perdón, se escribe con maiúscula, na hora do vermut, ao pé da barra da cantina do Pepe, encerellados co tema recorrente das bondades da demouca dos carballos.

          E disque o Inverno, que xa ía velliño rematando o ano case que derradeiro, se vira sorprendido por tres lobos famentos de nova bicada, cos dentes regañados de serra revolucionada, destilando o noxento cuspe pavloviano: os lobos vanse arrimando a ti, como tal cousa, en nun descoido danche unha trabada. Daquela, seica lle roubaran a fala de cristián, quedando mudo, aínda que, en troques, seica falaba para os seus adentros, teimando en repetir: “Que non hai lobos? Habelos, hainos”. Así que o señor Inverno invernou antes de tempo, enmudecendo coa cabeza dentro dun pucho, como a pedra mouca se tapa cunha perruca de musgo.

Por outra banda, tamén din que o Tres fora malcriado con lixeiras papas de fariña de millo, nacido nun berce de xergón de follas nunha familia de pouca habenza, xa que logo medrara sen levedar, máis parvo que listo; feliz á súa maneira, iso si, malia que todo lle parecía enguedellado, desenfocado e mais escuro dende aquel día que quedara chosco dun ollo ao saltarlle fóra da conca por causa dun esbirro endemoñado que lle viñera do fol de debaixo do peito, mentres andaba a ripar tres mangados de herba para tres cabezas de gando no pobre haber do seu curral.

Era o Tres amigo de trincar tres copas de augardente nun amén ou de prender co chisqueiro tres pitos á vez, dous no nariz, e mais doutro nun recanto da boca, mentres se enleaba co misterio de Deus: uno e trino, e que retornara da emigración manco, despois de traballar no restaurante, Aux 3 Suisses, con só tres dedos nunha mao, que os outros dous quedaran machicados no perfil da porta da cámara frigorífica do patrón calvinista, onde traballara como garçon de cociña tres anos escravizado nos fogóns, dando mecha para la fondue dos ricos. Tres anos en Genève, compartindo alcoba con tres sicilianos, que tres eran tres, Dago, Fiorello e mais Silvanio, e ningún era bo; emporiso, un día fixado no calendario, volteou á terriña co dereito gañado á xubilación, a seguir amontoando cartiños sen traballar, en compaña do can Troco de tres meses, a piques de chegar o Tres á perfección de tal número cabalístico. De aí o alcume de “o Tres”, que de certo lle viña axeitado. Parada de Sil, terra con lentura.

Unha homenaxe a unha xeración

Daquela corrían devagar os anos cincuenta e pico, tempos de centeo, de touciño e de 'ponte teso'...! Época que xa dorme esvaecida no caixón do pasado. Moitos dos profesores que se xubilan nesta andaina, por entón eran uns raparigos, que saíron do medio rural ós seminarios diocesanos á procura dun sorriso da deusa fortuna para un mellor porvir: internados de rezo, meditación e mais estudo dos clásicos, sen esquecer a práctica do deporte, moito fútbol, que cumpría disipar as tentacións da carne, fieis ao principio de mens sana in corpore sano. Anos despois, na Primavera do 68, recibidos os aires frescos de París, as vocacións mal arraigadas de seminaristas e de moitos cregos murcharon, así que os seminarios quedaron ermos e, como resultas ós poucos, moitas parroquias sen curas. Toda unha xeración de profesores de letras ocuparon as cátedras do ensino. Este colectivo, que deixou pegada nas escolas e nas mentes dos estudantes, coido que merece estas letras de homenaxe.

O rapaz andaba coas vacas no monte calzado con calcetíns de la, zurcidos por unha tía birolla, que quedara na casa para vestir santos, e mais unhas chancas con cravos que lle mercara o pai na feira do Castro, con mallós de coiro que se recollían nun atado de lazada: en verdade, daba gusto velo correr polo patio empedrado, batendo as chanquiñas nas pedras. Un xersei tecido pola tía do neno, que lle pingaba dun lado, e mais uns pantalóns curtos de pana, completaban a súa  vestimenta e decoro.

     –E quen é vostede, que o sabe todo?

     –Sonlle o anxo da garda e non me corte o fío do conto. Escoite:

    Unha mañá de xaneiro, atopeino na parada do coche de liña, ao pé do camiño real, arreguizado pola xeada que callara no amencer, fraco de canelas e medroso coma un vimbio. Entón, ao verme, ergueu a cabeza cun lene sorriso para saudarme en galego de afalarlle ás vacas.

     –Vostede tamén vai cara Ourense?

    –Vou, vou, que teño que mercar unhas menciñas para a Gallarda, que me anda fodida coa febre aftosa que lle come a vida –contesteille, disimulando a miña condición de anxo.

     Os pais do neno decidiran que fora estudar ao seminario, pois de seguir tralas vacas, non habería de ir máis lonxe cá carreiriña dun can. Malia de non sentir o rapaz vocación, o pai, teimudo coa idea de presumir dun fillo cura, alentábao dicíndolle: “Aguanta, mexericas, que a vocación xa virá".

    Anos da xuventude coa cabeza quente por dentro, e frieiras por fóra nos dedos e nas orellas, remexida coas declinacións do latín e siloxismos. Disque na quietude da noite deixábase levar polos devaneos do maxín, ceibe nos soños nocturnos, entrecruzándose camiños libidinosos co desenrolo da Summa Theologiae: Primeiro viña a prima como é de lei; logo, a prima secundae; despois, a secunda secundae e así: como Penélope, o que tecía de día desbaratábao de noite.

    E como moitos son os chamados e poucos os elixidos, en vez de casar coa Igrexa, decidiu entregarse en corpo e mais alma, coa fervenza dunha vocación clara e viva, a unha fermosa cacereña que o estaba esperando cos brazos abertos: un só camiño que percorrer de ganchete para dous namorados.

     Hoxe, xa no outono da súa vida, tras un longo periplo de aquí acolá, co seu deber xa cumprido, repousa ao carón da súa muller, rodeado de 4 netas, volvendo de cando en vez a vista cara atrás, mentres polo baixiño vai recitando versos dun poeta filósofo: /“Caminante, son tus huellas/el camino y nada más;/ caminante, no hay camino,/se hace camino al andar”./

O furabolos

 

Venres, vai friaxe. Polo camiño real, un carro cantareiro cargado de toxos. De súpeto, uns berros de morte irrompen na ribeira do Sil. O resío da Casa Grande píntao de negro unha fumeira. Os rapaces, na matanza dos porcos, desaparecen, acochadiños nunha caracocha do souto do Sagrado.

          

Día da desfeita. Un picariño do caseiro, guiado polo demo, deulle por meter os dedos polos buracos de máquina de picar a carne e, coa outra man, nun tris, tras! o furabolos quedou arrebanado.

           

Unha noite, na que sopraba o vento polas físgoas da xanelas da alcoba do caseiro, deitou dun altarciño o frasco de alcohol coa reliquia dactilar, espertando o gato, que se puxo xogar co furabolos como fai cos ratos antes de fincarlle os dentes. 

Aos poucos, o índice xirou indicándolle a gateira da porta. 

O caseiro, alporizado, púxose afiar o gume da fouciña. O gato amosou de novo pola gateira. O home ollouno en fite, coma un moucho, mentres tentaba o fío da fouce, buscando coa mirada asasina o pescozo de Micifú, mais neste intre, arreguizado polo medo metido no corpo, antes do degolo, espertei esvaecéndose a arañeira que maquinaba  de cando neno.

Los ojos otoñales de la palabra

Por Antonio Carreño, La Región

Memorias de memorias, paisajes que son recuerdos y olvidos, que son nuevamente recreados, línea a línea, sobre la página en blanco; trazos de añoranzas, lejanas y a la vez cercanas; un río, y un monte, un viñedo, y una campana repiqueteando desde el profundo silencio de la mañana; una mortecina anciana, cubierta de negro, camino de la iglesia, y un adusto labriego, entrelazando entre sus dedos un pitillo a medio hacer; o una joven vericueto abajo en busca de las berzas para el caldo del mediodía, y cuesta arriba portando sobre su cabeza la ola de amarillenta cerámica, llena de agua sosegada. O los cientos de esquilas tintineando camino de la yerba fresca, otoñal, o el paisano, arriero, mulatero, barquillero, indiano, serrador, que trae y lleva historias de su vida en continuo trasiego, cargadas de vivencias doloridas y silenciadas, jocosas y picarescas. Lejanas labores de aldea, ya perdidas, que quedan fijadas en los magistrales relatos de Eduardo Prieto Casares. Cuentos de cuentos, microrrelatos, estampas rurales, radiografías de memorias y paisajes, anécdotas sutiles, magia y mito, leyenda e historia, poesía y experiencia vivida. Realidad y ensoñación.

Y un espacio (la Ribeira Sacra) cuya paisaje, señero, quebrado, arisco, monacal, aturde la imaginación y da voz a un sentimiento aterido ante una lejana niñez, recobrada como memoria; arquitectura poética de espacios y tiempos ya idos, de la vida cotidiana rural, recónditos interiores humanos, de espacios mínimos: el barreño con la leche mazada, la colorada manteca, el fogón ennegrecido, el pan y la empanada recién horneada, las papas de maíz con le leche apenas ordeñada, o con leite mazado, las castañas cocidas o asadas, aun calientes, engullidas y acompañadas con sangrienta morcilla; el jolgorio de familiares y amigos, que llegan y ayudan; que beben y cantan; que maldicen y comen hasta el hastío o el cansancio. 
 
Y los cuentos contados por un vecino o por un tonto travieso que nada o mucho significan: la moza en cinta, el clérigo enamoradizo, los amores detrás del heno seco, recién amontonado, el pulpo en la feria, la joven alocada por rotos amoríos, perdida por el monte, o el siniestro asesinato por deslealtad y amor frustrado. O por avaricia, o por unos pleitos nunca ajustados, o por unas aguas que se desvían ilícitamente, o por unas lindes que se alteran a capricho, o por la presencia del furtivo que se hace con lo ajeno. Y el ronco sonar de las campanas a difuntos. Porque en este paisaje arcádico de la Ribeira Sacra, deslumbrante, mágico, mítico, monacal, también se asienta el viejo tópico Et in Arcadia, Ego. 
 
Da que pensar. Monólogos con uno mismo, diálogos quebrados, filosofía llana de la vida, hacer que se hace sin hacer nada, andar imaginativamente y escribir para que lo acontecido o imaginado se fije como historia. Y ya sea historia. Y nunca olvido. Documentos literarios (los cuentos de Eduardo Prieto Casares) que son a la vez testamentos de vivencias ya transidas de eternidad. Se ubican y se forman en un lugar llamado Ribeira Sacra donde la escritura ya es memoria de inusitadas cartografías de espacios a modos de iconos y emblemas, reales, culturales y simbólicos: capillas, monasterios, cruceros, ánimas del purgatorio, novenarios, voces monacales, religiosidad y atavismo, pozo del lobo, montaña y ribera, touzas y lameiros, monólogos de viejos, canto del cuco, neblina otoñal, primavera festiva. 
 
Y dos grandes ejes que mueven el discurso tradicional de la cultura de Occidente: oralidad y escritura, lo oído ya escrito. Se narra sin decir lo suficiente, afirmaba el maestro ruso Anton Chéjov. Y sorprende la presencia de lo extraño o inquietante, lo siniestro (Freud): breves arquitecturas humanas del sentimiento y del desamor. Arte de lo particular, de la descripción minimalista: una telaraña, el interior de la vivienda, la poda y la cava de la viña, el castaño centenario, el silbato del capador. Acallada sinfonía que agrupa en sus variados ritmos lejanas vivencias del niño que lejos recorre de nuevo los espacios de la niñez y da luz, ya desde la sombra borrosa de lo vivido y lo imaginado, a un andar imaginado, visual, memorístico, emblemático y textual: un espacio rural y humano lleno de magia y de encanto memorial llamado Ribeira Sacra.
(Parada de Sil)

Francisco Magide, alcalde de Parada de Sil

Co repouso que deixa o devir dos días, coido que estamos na altura de poder analizar serenamente os resultados das últimas eleccións autonómicas, nas que o voto da oposición socialista sufriu un gran revés no eido galego, agás en contadas demarcacións.

Se miramos cunha lupa o mapa de Breogán estampado de azul, chispea vermello o lugar do curso do río Sil na altura que se encaixa nun canón: na banda dereita, o Santuario de Cadeiras; á esquerda, os Balcóns dos Mouros, en Parada de Sil, o segundo concello con máis votos relativos do PSdeG, 54,98 %,  un 29,15% para o PP, xa que logo pintan bastos para Feijoo nesta terra de pataos (socalcos) da viticultura heroica, rica en valores paisaxísticos e cun patrimonio histórico-artístico e mais etnográfico, incrible aos ollos dos que nos visitan.

Abofé que o patrimonio do concello, físico e mais o inmaterial, vai gañando valor engadido coas iniciativas da actual corporación que preside don Francisco Magide: home curtido nunha longa andaina no sindicalismo, no eido da educación, con dúas eleccións gañadas por maioría absoluta no seu haber, disque vai deixar unha pegada inesquecible neste concello. Certo.

O alcalde, Paco para os veciños, unha persoa afable e sagaz, firme de principios, Bizarro por parte de mai, é un home que sabe coma ninguén sintonizar co sentir da súa xente, con empatía para escoitar e debater as propostas xurdidas nas xuntas de portas abertas do concello: “A proximidade coa xente na ágora, o debate aberto cos cidadáns é a orixe da política e da democracia –escoiteille dicir nunha entrevista radiofónica. 

Como resultas dos proxectos consolidados en realidades, malia á seca nos orzamentos pola crise, podemos citar no haber da actual corporación municipal, en colaboración coa oposición: A escavación arqueolóxica da necrópole medieval de San Vitor; A transformación da vella fábrica da luz nun albergue; A longa pasarela de madeira que serpe ao carón do río Mao, un recuncho máxico da Ribeira Sacra. 

Hai que subliñar tamén a promoción de actividades lúdicas, deportivas e culturais levadas a cabo polo concello, coma as homenaxes aos veciños destacados no día das letra galegas; sen esquecer, no eido da educación, a nova guía didáctica que o concello ofrece, axeitada aos tres niveis de educación obrigatoria –Infantil, Primaria e mais Secundaria– que xurdiu co gallos  de que os escolares puidesen gozar dunha visita guiada a Parada de Sil, e traballaren os estudantes contidos e competencias globalizadas: un día de lecer no corazón da Ribeira Sacra que, de seguro, lembrarán con agrado a medida que vaian medrando.