xoves, 10 de maio de 2018

O lobishome


Polo 8 de decembro vai unha friaxe que pela, os días son pequenos e as xeadas quedan dun día para o outro, pois a meirande parte da xornada a néboa non escampa dos eidos: un tempo coma de defuntos, triste e outonizo. Hoxe, de tardiña, o pai do meu neno, o meu home, volveu de Ourense de amañar uns asuntiños na Audiencia, como che ten eses amigos tan importantes... Onte, á noite, díxolle ao neno: “Déitate xa, que mañá tes que vir comigo a Parada do Sil no macho, que teño que coller o coche de liña”.

     Ao día seguinte, o pai sentou ben estarricado no medio da albarda —o meu home éche teso coma un carabullo— tendo que amolarse o meu neno no duro reberete das costuras do aparello: “Mamá, dóeme o cu do aparello”, díxome  Xosé Ramón (o Pon) esta mañá. Mentres un lobicán estaba a piques de atravesar a estrada á beira dunha pontiña, o macho camiñaba devagar taca, taca, taca, taca..., pola estrada de coios e terra prensada. A quietude dunha noite de luar espallaba unha legua á redonda os ecos solitarios e monótonos das ferraduras do macho.

     Ao pasar a pontiña do regato de Rabacallos, o Pon viu uns ollos de lume acochados detrás dos carballos, relumeando coma brasas, coma se estivesen a espreitalos entre a néboa das primeiras horas da mañá. O pai tamén ollou os lobos, co seu ollar magnético, pero calou... Ao arribaren a Parada, o meu home quitou o abrigo e prendeu un pito, e axiña, cubriu o corpiño do neno que xa tremaba coa lentura das primeiras horas da mañá.

     Coa mesma, o pai arreoulle coa man nos cadrís ao macho e o animal, obediente, volteou a cabeza cara á ribeira, arrincando a desandar, de novo, a camiñada de case dúas leguas, andando a paso de home, devagar, sen présas: taca, taca..., taca, taca..., taca, ta... O meu neno acochou as orellas co gabán de montaña —o sobretodo tapaba o corpiño enteiro do raparigo e, pingando polas bandas, abrigaba tamén as costas do macho— logo, colleu  o ramal, coa monotonía dos pasos do animal, e coa persistencia da néboa que delongaba a alborada do día, os ollos íanselle pechando: axiña, comezou a toquear; ás veces, espertaba de súpeto, alporizado; malia a todo, o sono nas portas do amencer puido con el,  quedando durmidiño encima do carrelo do macho, que seguía a camiñar taca, taca, taca, taca, taca, ta... paso a paso, sen présas cara a abaixo; aínda que, de cando en vez, mudaba a paso de trenza: traca... traca; traca...traca, abaneándose polos dobres pasos contrapostos.

     O Pon, desde xeito arrolado, seguía a durmir como un pato que tivese acochada a cacholiña baixo unha á. O macho ía chegando ao regato de Rabacallos; asemade, dous lobos fracos pola fame do inverno, ao ventaren carne de cristián, descenderon por un atallo, trochando en ringleira vertical a todo correr; sorteando os carballos e castiñeiros bravos que poboaban a carballeira por riba da estrada.

     Axiña se puxeron a camiñar detrás do macho a certa distancia, un en cada banda; a cada pouco, achegábanse máis preto do macho, donos da situación: os lobos vanse aproximando a ti, coma quen non quere a cousa, logo aconchéganse aínda máis ata darche co rabo nas pernas... e, cando menos o esperas, arréanche unha trabada nas canelas ai, ai! Ai, os lobos que teimados che son, nai que os pariu...! O lobo da banda dereita comezou a ouvear unha e outra vez, alternando os berros co da banda esquerda.

     Ao macho espertouno o instinto da supervivencia e arrincou a trotar, lixeiro, estrada abaixo, tacatá, tacatá, tacatá...!, ollando de esguello aos lobos, ameazantes e perseguidores tras del coa lingua fóra, co rabo ergueito e amosando uns dentes brancos, húmidos e tan afiados coma puntas de navalla. O Pon seguíache a durmir como unha pedra, alleo ao perigo daqueles lobos famentos. O pai espertárao ás seis da mañá dun pesadelo. O macho, coma se vise ao mesmo demo, espreguizouse de súpeto e xa non parou de trotar, arribando deseguida á pontiña que hai por riba de Entrambosríos. Mal demo vos parta! —xurou a súa maneira, o machiño, apuntando ao ceo coa testa, orneando, á vez que freaba, arrincándolle faíscas aos croios do chan da estrada coas ferraduras arranxadas no outono na forxa do ferreiro de Celeirós.

     As crinas erguéronselle de punta coma fíos de arame cando viu outros dous lobos xa vellos, un a cada lado da ponte, cos dentes regañados e esvarándolles pola boca o cuspe que dá o cheiro a comida. Alí agardaban os lobos, desesperados pola procura de cobrar a peaxe da ponte.

     O macho, soíño no cu da noite, atopábase rodeado por catro lobos famentos en posición de ataque. Un dos lobos, o máis vello, o que levaba a estratexia da caza, pois era o que mandaba, pegou a falar deste xeito: “Temos que espantar ao macho, por mor de tirar ao neno, carne doce, de cristián, vainos saber como a dun cabrito, crávaslle ti os dentes no pescozo e afógalo un bo anaco, que nos quede ben teso, eh! Logo haberá que esnaquizalo en catro partes”. Aúú...!, aúú...! —falaba o lobo vello—. Eu prefiro comer o neno, aínda que me toque menos, que xa non podo roer a carne dura dun mulo, que vou vello, nin despezar a carne, non digo dun macho, nin sequera dun coello; ai, que será de min?

     —Aúúú, aúúú...! A que chegamos, cagoná! Un lobo sen dentes caninos, onde está a fera canis lupus? Aaúúú, aúúú...! —ouveaba chorando, o coitado lobo.

     As feras continuaban a parolar como repartir o botín da caza ao se decataren con certeza que a presa xa non tiña escapatoria por ningures. O Pon moveuse no carrelo do macho, pois estaba a piques de espertar, antes co trote e agora ao estar a cabalería parada tanto tempo na alfándega dos lobos.

     De súpeto, apareceu, non se sabe como, o lobishome, o lobo de xente, facendo estremecer cos ouveos a follaxe da espesura, namentres abaneaba xestas e piornos. Camiñaba de pé e portaba nas mans un longo fungueiro afiado; aínda que andaba espido, tapaba as vergoñas e gorecíase da friaxe cunha  tupida pelame.
A cabeza érache a cabeza dun lobo pero grande coma a dun  xato, mouco, sen cornos. Presentouse deste xeito aos demais lobos: 'son o Lobishome da LRS (Lobishome da Ribeira do Sil) —noutros lugares mandan outros, como o Romasanta, en Allariz— aquí dende Maceda ata Castro Caldelas e Monforte goberno eu. Tamén son Licardo, o anacoreta que vive acochado no mosteiro de San Paio, aínda que, nas noites de lúa chea, dáme por camiñar, fuxindo de min, polos sendeiros das fragas de toda a contorna. Deixade pasar pola ponte a este neno. Fuxide de aquí, que vos cravo o fungueiro no bandullo e cómovos o fígado! Ídevos, xa, fillos de... loba!
Este é o meu reino lobeiro da noite de luar —continuaba o lobishome coa prédica, mentes os demais lobos escoitaban, pasmados, repousando os cuartos traseiros encima dunha pena—. De agora en adiante, seredes os meus escravos e cazaredes para min; sodes unhas temibles feras, abofé que si, mais só estades a pensar cos dentes, matinando máis en matar que en comer, arrastrados polos carreiros, prófugos, escapando polos camiños vellos; xoguetes do demo para facer o mal'.

    'Son tan lobo coma vós, certo, pero tamén teño o cerebelo dun home, Licardo me chamo: o instinto depredador impúlsame a brincar no pescozo do macho para trabalo cos dentes ata afogalo, mais, por outra banda, algo teño nos miolos que me di que non, que me reteña, que se mata só para matar a fame'.

      'Nin son un lobo como Deus manda, nin son un home, que son un malpocado licántropo, choraba bágoas de crocodilo o lobo de xente de Parada de Sil'. (Folliñas que levou o tempo. Contos da Ribeira Sacra).

martes, 27 de marzo de 2018

O retorno



Despois de corenta anos na diáspora, un veciño de Parada de Sil retornou á terra que o vira nacer co seu deber cumprido. Pasaron moitos anos, Claudia, dende que se fora, buscando novos aires noutra banda do océano. Hoxe, despois da sobremesa, está a descansar, rodeado dunha morea de libros, na randeeira da galería que mira á ribeira do Sil, ó compás do vaivén da memoria, lembrando a primeira infancia coa nostalxia dun neno desexoso de volver a Arcadia.       
                                                                               
     Á tardiña, acompañado do can, Troco, orfo do 'Tres', agora á procura dun novo amo, vai indo paseniño, lembrando o percorrer da súa vida, xa no outono, entre as paredes das canellas e mais polos camiños vellos por debaixo de Parada por onde case que non roxe ninguén.   

    –Para, avó!, tranquilo, que cando enfías o conto pareces un xoguete autómata que non para até que volve o resorte ó repouso que é de seu, non me cadra que un indiano viva rodeado de libros –inquiriulle Claudia, a neta máis medrada.   

    –Don Antonio foi catedrático nunha  recoñecida universidade de América. Deixa que remate o relato, que son doado a trabucarme, cando ando a zurcir un conto cos fíos doutros relatos esfiañados, despois da escolma para mandalos ó prelo.     
               
    Escoita... á beira do camiño, mira os eidos ermos; preto dos regatos, os lameiros, daquela derregados con primor, hoxe abandonados a mercé dos silveiros: pegadas de retrincos de vida das aldeas da Ribeira Sacra, feridas de morte polo éxodo rural, hoxe xa estiñadas. Así e todo, os castiñeiros centenarios continúan ergueitos cos brazos abertos de alados xigantes vendo pasar o tempo, enchendo de vida os soutos da ribeira do Sil, cercados con paredes de cantería, recubertas de perrucas de musgo, e rematadas nun lazo de portelo, obra primorosa dos mestres canteiros de antano. 

    De cando en vez, repousa sentado na tapa dunha parede tirando do fío dos  recordos que evocan estes lugares tantas veces recorridos na nenez: a mesma sensación de Odiseo de volta a Ítaca. Porén, unha tardiña, no solpor, caeulle a alma ós pés trala ollada do devir do tempo que dun sopro arrincara as estampas do calendario dos devanceiros que viviron nestas aldeas: e con elas, cinsa do vento, fóronse apagando os airiños que daban sentido a estas parroquias do rural en Caldelas...   
                          
    –Todo se andará, avó: “A Ribeira Sacra será un Parque Natural de flora e de fauna autóctona, Reserva da Biosfera, Patrimonio da Humanidade” –engadiu a nena abrindo o libro de Ciencias da Natureza de 5º de Primaria.

martes, 11 de outubro de 2016

Estampas dun pasado esquecido




Mira, Claudia, neste documento da fundación da Casa de Viana, que atopamos nunha arca do faio, ten que haber gato pechado: hai que facerlle un estudo lexicográfico, acompañado doutro semiótico, comentáballe o mestre en filosofía e letras, retornado a revivir as lembranzas de cando neno nunha aldea da ribeira do Sil.
                       
“Sello quarto, dez maravedís. Año 1677 –estaba  a ler a cada pouco un vello atado de papel de barba, escudriñando cos ollos chispos por detrás das lentes, a piques de caeren da punta do nariz– o   mosteiro de Monterramo afora o lugar e casa de Viana a don Francisco Vázquez de Páramo y a sus herederos y sucesores por las bidas (sic) e espacio de tres señores Reyes Católicos de España (...) que dichos Francisco Vázquez de Páramos y sucesores dé la Renta cada año por San Martín, cuatro gallinas, pagaderas en el Priorato de San Adrián. Atentos le hazemos (sic) dicho fuero por la menor renta de lo que merecería pagar. “Sello quarto, dez maravedís. Año 1677”. 

Aplicándolle o sistema pitagórico, temos:sello quatro’, 4;dez maravedís’, 10; 10=1+0= 1; ‘año’ 1677= 1+6+7+7= 21, 2+1= 3; 4+1+3= 8. O avó decatouse de que todo ía encaixando: “Catro galiñas, tres reis e mais un santo tamén suman 8, (oito)”, repetiu satisfeito; o oito (8) é o número clave! –recalcou, mentres ollaba en fite, con ollos de moucho, a cariña asombrada da nena. O profesor emérito, que oficiaba de meigo, era un humanista versado tanto  en letras como en números, próximo á doutrina da cábala simbólica sefardí, en liña con Pitágoras: “Tódalas cousas son números”... polo que tamén se sentía engaiolado cos intríngulis dos programadores informáticos: o sistema binario (1,0), o código ASCII que representa valores alfanuméricos nas computadoras, e así. Dotado dun maxín inquedo, percorría arreo sendeiros esotéricos, mentres matinaba hipóteses alternativas en torno aos mitos, bruxería e crenzas máxicas arraigadas no pobo do rural, desoíndo o criterio ilustrado dos freires Feijoo e Sarmiento.                
 Para retornar ao pasado, cómpren, ademais do cacho, unhas palabras máxicas que casen co número clave para que movan a vontade de Chronos, a ver estas, que acabo de glosar, dixo Claudia de 12 anos, ensimesmada cos feitizos de aprendiz no obradoiro meigo: “Por unha escaleira de 8 banzos vai indo, paseniño, unha gata negra, mentres un rato anda ao seu, entretido, con 8 boliñas de anís: a gata, chula como un 8, perdóalle a vida, deitándose no cima da escaleira... a gata está a debuxar o símbolo do tempo infinito, explicoulle o profesor...  ‘Chronos, vade retro’ a ceacú…!, berrou a rapariga así polas boas coma quen non quere a cousa, porén deseguida mudou a cariña doce de nena nunha bruxa de moitos piollos: e como é iso, que non vai...?, dixo, quedando axiña cos pelos erizados como puntas de arame, sen pestanexar, parada, expectante ollando en fite ao vello profesor... déixame a min, díxolle o docente emérito mentres se colgaba do pescozo un tríscele druída, que lle serviría de amuleto para retornar ao campo trillado do pasado. 
“Oh, Chronos, que vas movendo a terra ao dereito, faina xirar 8 veces 8 do revés! Oh, prudente Penélope, destece o teu manto outro tanto! Oh, linda Ariadna de cabelos dourados, tira do fío da vida e verás saír a Teseo triunfante do dédalo! Polo poder de 8 meigallos, polo cheirume retrógrado de 8 allos, que se esfume o presente e que volva o pasado de repente, bruxas fóraaa…!”, oficiou o avó, erguendo as maos ao ceo coma crego en pascua. Entón, así polas boas, o tríscele comezou a xirar lixeiro cara atrás até axustar o tempo na hora vella. 


                 Foise a luz...!, berrou dona Bernarda da Casa de Viana, varada os últimos anos no leito dunha alcoba, derreada dos cadrís... como resultas do conxuro, neste intre de apagarse a luz, as aldeas da ribeira do Sil quedaron sumidas nun escenario triste, gris, todo patas arriba mentres retornaba o tempo cara atrás até atopar acomodo na hora vella: os teléfonos móbiles tolearon de todo vibrando con sons e luces de urxencia até estouparen como petardos encima das mesas. Por riba das casas, ouvea o lobo. Ao lonxe, canta tristeiro un carro. No palco da festa, ornea un burro. No sagrado, as campás choran a defunto... e logo quen morreu? a ‘Morte’... cona, non digas! Onte, as mozas acudiran á romaría de Triguás, que remedia as dores das moas, hoxe van tristeiras cun velo negro aos oficios do pasamento da ‘Morte’ de Leiravella. Pola Barca de Baixo, vai indo un home solitario cargado coa barquilleira ao lombo. Un neno, con chanquiñas e pantalóns curtos, ‘o Milhomes’, está a marcar no chan un bucle de círculos concéntricos ao redor dunha caracocha, guiando un aro dun caldeiro furado, noutra man, un cacho de pan e, de compango, unhas lascas de touciño afumado. Unha muller con mandil e bata a cadros está, dálle que dálle, a mazar o leite na porta casa. Nas dúas abas do Sil, liñas de pataos de mencía, garnacha e mouratón: unha terra pobre de viños artesanais, ricos. O Sil baixa ceibe, ruxindo: para arribar á outra banda de Lemos, hai que ter a pericia dun argonauta esquivando os enredos das nasas e galaritos, que atrapan ás troitas, no balbordo das augas fuxidías. No solpor, as alfombras de asfalto desapareceron nun amén barridas polas escobas das meigas antes de montaren a cabalo das vasoiras cara ao aquelarre de San Xoán: entón, as aldeas quedan ligadas de novo por pistas de terra, camiños reais e de ferradura: tráfico preguiceiro de carros, burros e machos; no verao, homes pequenos cargan cestos grandes de pavías da ribeira para o troque dunhas tegas de centeo da montaña. Nas varandas dunha casa de Costrela fumegan os vapores de 8 pratos8de papas de fariña milla para os nenos da casa de certo pobre en eidos, aínda que rica en prole, antes de andaren, quentiños, cara a escola de Bouzas. O coche Barreiros, de liña de correo, trae as novas dos veciños espallados na diáspora. Os mércores, a bucina acatarrada do coche do peixe pita nas aldeas da ribeira do Sil o arrecendo do mar. As mulleres lavan no regueiro a pana dos homes, mentres fan o ‘Sálvame’ diario. Nas festas, as parellas bailan deseguido ‘o gato montés’, mais a parella de tricornes, en troques, permanece estaferma coas maos acariciando o mosquetón ao pé dun castiñeiro, xa caracocha. Maos branca e suaves, as do cura, mais, empoleirado no púlpito, de cotío amosa aires do mesmo demos: ‘as tentacións, o pecado mortal, que si o inferno'. Encima da mesa da escola, descansa unha vara de castiñeiro bravo: é a vella pedagoxía de ‘cala e ponte teso’, así e todo, antes do recreo a señorita ponse a quentar os copos do leite americano, pois a friaxe que vai ceibe polo camiño non atopa cancelas para deixar ateridos aos miúdos; nunha folla da enciclopedia Álvarez aparece estampado un xugo con frechas...                                                                                                            
“A luz, que xa volveu!, aínda que pra min está demais: antes co candil de carburo pechaba os ollos e deixábame levar, mais agora a luz eléctrica xa non me deixa pechar os ollos como antes”, dixo para os seus adentros a señora da alcoba da Casa de Viana de Parada de Sil, 

martes, 10 de maio de 2016

As andainas dunha vella de Requián, a espada de Forcas



 

Dentro da ermida de San Brais, en Requián, escóitase un ‘réquiem’ polo pasamento do inverno: fóra, o cuco está a quentar o pico para anunciar a primavera; o pillabán, trala posta dos ovos no niño dunha pega, vai cantar, e contar, as horas acochado na mesta fraga da ribeira do Sil: logo, mentres cante o cuco haberá poesía.                                             


     Nesta aldea de Parada de Sil, morou antano unha muller que bailaba entre bruxa e sabia meiga. Ninguén lembra o seu nome de pila: os máis vellos do lugar, que por entón eran uns raparigos, falan dela co xenérico de ‘a vella de Requián’.
 
      Esta muller, máis nómade que sedentaria, percorría sen acougo a bisbarra de Caldelas: ás veces, acochada polo fondo das canellas que marcan as lindes dos soutos da  ribeira; outras veces, gustaba máis dos camiños abertos de carro que unen as aldeas da montaña ou de andaina polos de ferradura rubindo dende o muíño de A Ponte, en Barxacova, deica a necrópole de San Víctor, onde repousada unha miguiña deitada nunha tumba, deixándose levar polos nubeiros errantes do ceo; logo, camiñaría con tento, ás veces á pata coxa, polo canal da fábrica da luz deica o monte Tucela, gustosa de escudriñar por detrás dunhas xestas ás mouras saíndo da súa cova a lavaren as roupas no río Mao que baixa fuxidío cara o Sil, atizado nas fervenzas polas escobas das meigas. 
    
      Co sentido dun tríscele druída dun petróglifo, seica oficiaba ofrendas telúricas perante á fenda aberta na Pena dos Mouros, onde antano a Dorinda de Forcas, a muller do ‘O Heleno’, atopara unha folla de espada, de bronce, un día que lle levara a comida de cachelos con iscos, pan e mais viño, ao seu home Manolo, que traballaba na obra do canal. A espada, quizais deixada como ofrenda ao río Mao, axiña pasou da mao do capataz á do enxeñeiro, Conde Balvís, entusiasta da arqueoloxía. O Boletín de Ourense, maio-xuño de 1905, recolle a súa doazón ao MAPOU: “Donativo de D. Francisco Conde Valvís: Una hoja de espada prerromana, de bronce, hallada en una cueva  descubierta al hacer la exploración del canal  en el salto de agua de Forcas, ayuntamiento de Parada del Sil".          
                                                             A espada de Forcas
    
     Despois facía outra pousa no lugar das Cerdeiras, desexosa de saír nos papeis como Condesa Balvís, de atopar outro machado de talón da mesma Idade de Bronce, de cando a xente vivía acubillo de pallozas, servíndose de olas e cuncas campaniformes para os alimentos e da metalurxia tanto para as guerras tribais como para arranxar útiles de labranza. 

      Pola castañeira, baixaba polos Fiós a Entrambosríos. Entón, pasmada perante ao vello castiñeiro, mentres rillaba mal como podía unha castaña, espetoulle na boca da caracocha: “É certo que xa estabas plantado, cando acordou o dinosauro?” O castiñeiro senlleiro riulle a indiscreción, espertando a boca de dez ourizos: axiña, como resposta, unhas puñadas de castañas, porfiadas, foron pingando unhas tralas outras na testa e no cocote da vella! Xa que logo, coa cabeza pampa, pegou no camiño do muíño á procura do envurullo dun feixe de palla no alpendre do enxeño hidráulico dos Quintas e así, arrolada pola carraca do muíño, entrou no sono como unha castaña no ourizo. 

     Certo, unha muller tarambaina, co baile de San Vítor de acó acolá: facíalle un buraco polo cima e íalle comendo o miolo ao panciño. No setembro, acudía aos Milagres; outras, aparecía osmando na feira de Montederramo, latricando soa, ou alá enriba no cumio de San Mamede cos brazos abertos, cismando ao Altísimo por conseguir non sei que dons e, mesmo, na feira dos bois de Chandrexa de Queixa. Abofé que estaba en tódalas partes, fuxidía e omnipresente coma Deus.

 
      Disque devecera polos terróns de azucre, de cando moza ía coas ovellas para o monte, e que lle caeran os dentes cos primeiros afogos da menopausa, que se lle presentara prematura, dun mes para outro, sen darlle tempo ao seu home de facerlle un fillo. Así pois, había xa anos que non podía rillar as codelas do pan centeo, mais gustaba moito mollalo en viño con azucre, aínda quente do forno; decotío, tamén se deixaba ollar polos camiños chuchando un chourizo nos días de precepto da Coresma, entón... ‘larpeira, cona de vella’!, bramaba o cura polo baixiño.
                                           
     A vella de Requián, malia de ser lixeira de corpo, era viva de mente coma unha carriza. Mais, de tanto camiñar e pouco comer, pola noite, acompañada do ruxido do leito de xergón de follas de millo, brincábanlle as tapadeiras dos potes por riba da cabeza ou se confundía no ar, envurullada nunha nube de la. A coitada estáballe tola de todo: metéraselle no caletre que Benigno, o seu home, andaba a facerlle as beiras á Rosa, unha veciña aínda de bo ver, de patas gordas e lucida de peitos, que daba gusto vela camiñar contornando as nádegas, exuberante de curvas, os domingos cara a igrexa coa cara lavada e vestida de primavera, lucindo vistosos ternos estampados. Por causa desta muller fermosa, como a vaqueira da Finojosa, a Carriza deixara embruxado ao Benigno co mal de ollo: quedara castigado, de por vida, a mirar arreo cara arriba: mentres ollaba o ceo, ia tentando o camiño coas chancas. E logo, Miraceo, vai chover mañá que teño que segar a herba?, preguntábanlle, pois seica acertaba co tempo mellor có parte da Radio Nacional.

      Unha mañá de novembro, coa caída da folla, a vella de Requián deulle un mal aire  no camiño de carro que baixaba ao mosteiro de Santa Cristina. Trala ventada no amencer do día de defuntos, parou cun pan quentándolle o corazón afogado: ao lonxe, escoitábanse as campás da ermida de San Brais de Requián exhalando sons tristes dun “réquiem”, mentres a rapazada, en troques, alegre e rebuldeira, cantaba no recreo da escola: // Ting, tang... ting, tang...! / pola vella de Requián, / as codelas non as quere / o miolo non llelo dan” / ting, tang... ting, tang...! //

luns, 15 de febreiro de 2016

As aureanas, ninfas feiticeiras, na orixe dos ríos Sil e Miño




“Tempus fugit”, dicían os romanos; nun suspiro, pasaron máis de corenta anos. O outro antonte volvín a Roma a pateala de novo coa canseira de can vello. A cidade eterna continúa na quietude do ‘non-tempo’. 




Un dos monumentos mellor conservados é o Panteón de Agripa (un templo para tódolos deuses, ‘pantheon’): de planta circular que vai rubindo cara arriba, coidando a simetría da altura coa anchura, até rematar a inmensa cúpula nunha lanterna, ‘óculo’, aberta ao ceo.        
       A calor reinaba na ‘Prazza della Rotonda’. Destapando o meu odre de turista para beber uns grolos de auga fresca, Eolo soproume na faciana e, como resultas da brincadeira, o meu maxín, inquedo e lixeiro, foi chuchado polo ollo no teito da igrexa, ganando rango cara arriba coma un globo ceibe da man aterecida dun neno: agora debe andar vagando por camiños interestelares asucando o ceo, de acó acolá.
      –“Estás nos biosbardos, esperta, moucho! que estás en Roma” –díxome a muller, mentres apurábamos unhas ‘birras’ acompañadas cunha pizza de fungos–. ‘Quizais sexan os cogomelos alucinóxenos, os que me abanean a mente, non é...? ou serán as alucinacións do síndrome de Stendhal que causa a sobredose da beleza asimilada? 
      Cos fungos rebulindo no corpo e mais o mal de Firenze afuscando a mente, fun  empoleirándome no cumio do monte Olimpo, preto da morada dos deuses; mentres a miña dona, a pobre, como non reparaba nela, foi darse un aire nas tendas dos ‘souvenirs’.
                    Zeus, en Roma Xúpiter, cuspía moi alto, era o rei dos deuses, fillo de Saturno. A súa mai, Rhea, confiouno de neno á garda da cabra Amalthea, porque, Saturno, devoraba os fillos que a muller ía dando a luz, temeroso de ser destronado, como así foi por Xúpiter.       
         Xúpiter, deus da terra e do ceo, aparecía cos atributos da aguia, raio e mais de cetro. Porén, non era todo ourego no monte Olimpo, sobre a súa cabeza lucía unha coroa de dúas bandas: unha de pelo e mais outra de la. Seica devecía tanto polas femias máis fermosas, como Venus, coma polos efebos de corpos moldeados nos xogos olímpicos; tamén mirou, pecando de incestuoso e promiscuo, á súa irmá xemelga, Xuno, adoptando o disfrace de cuco mollado: os aloumiños e mais un copo, elixir dos deuses, deixo lúbrica a Xuno para compracela no tálamo. A mitoloxía di que Xúpiter tiña o don de disfrazarse: de cisne, de vaca, de paxaro... e que non podía ser visto en toda a súa beleza e gloria.
        Ao carón de Xúpiter acudía Xuno, deusa do matrimonio: ‘interduca’, ‘domiduca’, ‘cinxia’ e lucina, a que trae os nenos á luz, eran algúns dos seus títulos, porén Xuno non era feliz, arreo choraba bágoas dos ollos, que andaba coa mosca trala orella polo namorisco de Xúpiter co Gaminades, un príncipe efebo troiano, sen reparar na ousadía de metelo no palacio, para que lle servira en cuncas brancas, con tento e cerimonia, os afamados viños tintos de Amandi, recostado no triclinio con brazos de ouro; logo, refocilábase co amante até quedar trasposto, que así era de regalada a vida de Xúpiter. Xuno tamén odiaba a Paris por escoller a Venus como a máis guapa da casta.                               
        Disque Xuño, coa cabeza pampa, tras unha tormenta estelar, entráralle un ataque de celos, apuntándolle a Xúpiter cos raios do seu mirar magnético co gallo de deixarlle murcho o imperioso falo das partes pudendas, que lle gustaba a Xúpiter tanto o plátano coma a papaia, caendo nos baixos praceres de Príapo, deus da fecundidade, que de cotío andaba co pau teso, pois a función crea o órgano.
           Entón, a Xúpiter entroulle o medo no corpo, matinando ir de picos pardos a terras de lonxe, así que convertido nun raio pegou trala Vía Láctea, aterrando no cabo do mundo, en Fisterra. Namorouse, axiña, da terra de Breogán, achando un lugar, florido e fermoso, para posuíla: unha cama de caraveis, mimosas, flores chorimas, que todo amor ten espinas, e follas de reboiras que se estarricaba este campo entre Lucus e Auria. E disque a pegada deixada afondada no leito de amor sería, co devir do tempo, o curso do río Miño.
           Como en Galicia, de cotío andan a tocar a gaita, Xuño moi anoxada, comida polos ciúmes, para vingarse decidiu atacalo no paraíso das reboiras, que sería despois a Ribeira Sacra, co arrebato doutra fenda, aínda máis profunda, inferida cos raios dos seus ollos: o canón do Sil é a cicatriz da daquela rabecha de femia celosa que se perde, vaiche boa!, nos albores dos pregamentos da terra.
       

                                                    Fotografía de Antón Rodicio

En Parada de Sil, o lugar máis fermoso de Galicia, no canón do Sil afundido entre rochas, miradoiro dos Balcóns de Madrid, Xuño permaneceu acochada, desde tempos inmemoriais, nun pasadizo secreto que vai cara ao mosteiro de Santa Cristina, ata que se arrepentiu, pedíndolle perdón a Xúpiter, consentindo que Xuno lucira a elegancia, curvas e reconcos do río Sil, sen atrancos no leito que se alongaba, reconciliados nunha aperta, intercambiando fluídos, de augas bravas, no lugar dos Peares, de onde partirían fusionados, un no outro, na carreira do Miño cara ao mar océano onde serían recibidos por Neptuno con loas de grandes olas.
          Mais seica que, amainadas as augas durante un tempo, Xúpiter volvera ás andadas de antes, metendo o seu furón, inquedo, ‘contra natura’, nos tobos das criaturas da contorna, valéndose do seu don mimético, deixando as ribeiras do Miño e mais do Sil sementadas de seres raros, cativos ou híbridos: nubeiros, sacaúntos, pintigas, encantos, alicornos, lobishomes, bruxas chuchonas, fadas, demos, trasnos, avenoiteiras, biosbardos, avelaíñas, pupieiriñas, mouras, lavandeiras da noite, ninfas feiticeiras...
             As ninfas feiticeiras, ‘As aureanas do Sil’ (ver poema de Lamas Carvajal) son endémicas no río Sil; malia que agora coa auga queda do encoro non se deixen ver por ningures, habelas hainas. Estas ninfas con corpo de sirena, vestidas de prata, atraían aos mozos que pasaban o río a nado ou baixaban a pescaren coas nasas e galaritos, sendo eles mesmos tamén ‘pescados’ polos doces cantos engaiolantes, tragados nos remuíños de funil que había nas pozas, mais hai quen di que de atoparse con elas nunha forte, brotarían pebidas de ouro brillantes como gotas de auga cristalina. O encantamento, di a lenda, só había unha forma de evitalo: gardar silencio. Estaban na obriga de nadar cun seixo dentro da boca, que non sería para o corrixir o tatexo, pola contra o coio mantiña a boca pechada aos encantos das ninfas Sildouras, entretidas elas en puliren as pebidas de ouro e amontoalas en medorras subterráneas, furadas por niños de serpes: faragullas de ouro que deixaran os deuses, Xúpiter e Xuno, esparexidas no leito do río Sil, río sagrado que leva a auga e o Miño, a fama.