luns, 18 de xaneiro de 2021

O furabolos

Vén, Martita, onda min, que che quero contar unha cousa que me veu agora á punta da lingua –díxolle o seu avó na galería que mira ó canón do Sil. 
        A cousa aconteceu un sábado despois de San Martiño: o día ía indo nun amencer preguiceiro, aterido pola friaxe da xeada sementada nos eidos, tapados pola mañá coa manta fría da néboa que suaba o río: naquela, a xeada callaba dun día para outro. 
        Polo camiño real, vai indo un carro cantareiro cargado de toxos, en Calvos canta un galo, na fraga ouvea a raposa pero..., de súpeto, serían as doce, uns berros esgazados e agónicos irrompen a quietude da ribeira de Parada de Sil. O resío da Casa de Viana píntao de negro unha fumeira: o día da matanza dos porcos é unha xornada como de defuntos, triste... os nenos desaparecen así polas boas, acochadiños nunha caracocha do souto do Sagrado: malo será que non pase pronto este día de coitelo longo, de berros, de lume, de auga quente e sangue nun caldeiro, logo virá o día da desfeita, de festa para xogar as agachadas polos recunchos da casa, ademais da papada, das febras na prancha da cociña, de figos pasos e filloas, moitas filloas con mel...! mais os nenos sonche o demo: onde hai un burato alí meten os dedos. O día da desfeita, a señora Lolita remexía a zorza na tina de madeira, un fillo mozo atendía a máquina de picar a carne, outras dúas mulleres, ían sumando filloas en dous pratos ó carón da lareira.., porén un picariño do caseiro, mentres, contaba polos dedos os buratos da coitela por onde amosaba a carne picada e pasou o que pasou: "Foi nun amén, nun tris, tras! o dedo furabolos do neno quedou rebanado", comentaba chorando a señora María, a Carpinteira. Dende entón, abofé que sinto noxo polos chourizos... queres un chourizo pra merenda?, dicíame a miña mai... non, non quero, que non teño fame, contestáballe eu antes de saír coas vacas para o monte. 
                                                                                                                         Un ano despois, unha noite de novembro na que sopraba o vento polas físgoas da xanelas da casa do caseiro, deitou dun altar o frasco de alcohol co dedo conservado do neno  espertando o gato, que axiña se puxo xogar co dedo amputado como fai cos ratos antes de fincarlle os dentes. Ós poucos, o índice da mao do neno indicoulle a gateira da porta. Entón, o caseiro, alporizado, púxose afiar o gume da fouciña. O gato amosou de novo pola gateira, lambendo os fociños. O home ollouno en fite, mentres tentaba o fío da fouce, buscando coa mirada asasina o pescozo de Micifú, mais neste intre, arreguizado polo medo que me entrara no corpo, antes do degolo, tentando a gorxa coa mao, espertei sobresaltado, desenmarañando os vaivéns das simetrías da arañeira do soño, entón andaría eu polos 11anos.





sábado, 16 de xaneiro de 2021

O caso da burra endemoñada

                                                                 Video do conto  
 
Noutra banda do río Sil, na terra de Lemos, en Doade, érguese a nova escultura “O Carreteiro” de Manuel Rial preto do miradoiro de Soutochao, símbolo do esforzo sobrehumano da viticultura heroica de antano, preto da ermida de San Amaro, na Pena do Castelo.  
 
     Aquel día da consagración da nova ermida,  Engracia, unha freguesa moi devota do lugar acudira coa burra co San Amaro ás costas camiño da capela. Un sospeita que o santiño non era da súa devoción, por ser unha burra protestante, refungando cando era obrigada a camiñar, espoliada cunha caxata de vimbio que enarboraba a súa ama. 
    
     Disque a Pascasia, que levaba media cerimonia con dores de barriga, tiña o demo solto no corpo. A coitada burra, dende entón, xa non foi tal, dado que, ó quedar por partida tripla endemoñada, toleou de todo, non podendo a Engracia facer xeito dela até que os botou fóra na pena do Caste.  
                        
     Os diaños fuxiron brincando os socalcos cara ó fondo do Sil, temerosos do crego que oficiaba a bendición da capela de San Amaro, alporizado de socato pola ousadía dos diaños de se presentaren no medio e medio da cerimonia. O crego, coma che estou a contar, correu lixeiro e sen acougo tras deles, armado co hisopo na man dereita, desexoso de esfarelalos alí mesmo co chorro da auga bendita. 

     Entón, inesperadamente, apareceu unha ventada que ergueu en voo ó crego mentres corría a todo gas perseguindo ós diaños polos sendeiros abaixo, levado por un refacho de vento oportuno que lle enchía a sotana coma se tratar dun globo aerostático. Os diabros endexamais viran tal cousa en ningures, co rabo entre as pernas e coas mans nos cornos continuaban fuxindo daquel titán que os perseguía polo ceo coma un gabián xigante, que regaba abundante choiva de auga bendita. O demoños, atemorizados, acocharon mergullando nas augas escuras do Sil.  
                
     Ó amosaren as diabruras coa barriga revirada, aboiando na superficie do encoro, apareceu Caronte coa abarca, para subilos a bordo con tento e sixilo e marchou con eles remando, devagar, cara a abaixo ata o canón do Sil, onde Hades seica ten a boca do inferno na altura dos Balcóns dos Mouros. 

     O barqueiro de Hades entrou coa barca na misteriosa gruta, negra coma a boca dun lobo, que se mantén en segredo dende cando os abades do mosteiro de Santa Cristina fuxían por un dédalo de pasadizos, se as cimitarras dos mouros arrodeaban as muras do mosteiro co gallo de roubarlles as arcas de castañas do souto de Merilán.

xoves, 14 de xaneiro de 2021

As resultas do feitizo meigo

hola.com



Axiña, a nena parva arremedou detrás da súa mai: “Cando a Remixia cruza os dedos...!” Logo, ollounos de esguello co ollo birollo e maldiciunos por cativos, agarrados e ruíns:



//Meigallo! se me dás poder, póñoche dúas velas negras./ Bechos alados: avésporas, tabáns, moscas e mais abellas/ botade a voar, en exame, das cortizas: fogar de celas./ Picadelas na cara, exame nas entretelas/: Rosalinda, na súa voda, fea!//

 Neste intre, co certeiro disparo do cuspe pola cruz dos dedos da meiga –detrás da cruz sempre che está o demo–  ó recibir a enerxía negativa do poder que xorde do meigallo, o nó do amalló afrouxou: como resultas do feitizo, o amuleto da vacaloura caeu ó chan, quedando a moza desprotexida.                                                                          

Ó día seguinte, o mal de ollo da meiga obrou no pequeno atrio da capela de San Ramón: un veciño collera un enxame novo nunha cortiza acomodada no peitoril da ventá da súa palleira, a un tiro de pedra da capela, entón entrando a noiva no atrio co vestido branco, tocada a cabeza con flores marelas e vermellas, as abellas, atraídas polo aroma, viñeron a por ela, meténdoselle na melena de longos cabelos dourados e por baixo das enaguas unha nova raíña atopou o primeiro fogar co seu exame de avésporas. A coitada rapaza entolecida comezou a brincar: berraba e retorcía tanto o seu corpo, sen acougo posible que, o seu pai, sen parar mentes, agarrouna no colo e correu con ela á beira da aira para baldeala, co gallo de escorrentar os temibles insectos coa auga arrefría do pozo artesiano que había nun recanto.                                                                                          

Vaia coa Remixia, que medo me dá!, dixome co seus ollos chispos, mentres me miraba inquedo, o meu pai. Aquela noite, o noivo en compaña do pai da Rosalinda arrecuncharon detrás dunha caracocha, calados como mouchos, á espera. Ó solpor, retornou Remixia ó seu lar. Entón, os homes vingativos agardaron un bocado polo luar e mais polas luces frías dos vagalumes que alumean os camiños; mais, logo, con sixilo, retiraron a tranca, empuxaron a porta con tento non fose renxer, agarraron dúas vasoiras, postas ó revés como é de seu nas moradas das meigas, romperon os mangos cos xeonllos e, encomendándose o diaño, quentáronlle as costas á coitada Remixia: malo será que mañá non erga do leito, que arreo presume a vella de ter a correa de San Agustín.                                

Un trobador vagabundo da contorna, atendía por Parromao, recolleu nun romance algúns dos feitizos da meiga Remixia: de cando en vez, este homiño a medio levedar aparecía pedindo polas portas; coa barriga chea, antes de acochar na palleira, cantaruxaba unha riola de coplas, devalando pouco a pouco nun son apagado até pegar no sono, farto da pándega de caldo de nabizas e de castañas asadas nas casas con haberes, onde comía e bebía a eito ó carón do lume, acompañado ó compás da súa caxata da que colgaba un zurrón con dous cachos de pan:

//Contan os vellos /a carón da lareira,/que houbo en Celeiró /unha bruxa meiga./Contan as vellas /a  tornar a auga na gateira,/ que, cando viña do monte,/ tapada coa faldriqueira,/ finxía portar unha filla,/ que parira aquela xeira./ Contan as mozas,/ de noite, na fiadeira,/ que coñeceran á nena/ da meiga parideira,/ cando viña coas ovellas/ un verán, á tardeira./ Contan os nenos/ ó brincare na rueira/  que lle descubriran a cabeciña /preto dunha dunha eira/: non era unha neniña! érache unha aña lueira./Contan todos na cantina,/no Castro, o día da feira,/que a María do Benigno/dixera desta maneira/: “É cuspidiño ó seu pai;/tal pau, tal madeira”./ Conta o señor Sidro que,/ un día, ao subir pola barreira,/ollara á lúbrica meiga/dacabalo do demo/na súa palleira.//        

luns, 11 de xaneiro de 2021

A liturxia do conxuro

Boceto de Máximo Rodríguez
Un día que se escondía o sol detrás da capela de San Ramón Nonato, naquela aínda non había médicos no rural: pouco a pouco irían ocupando os postos das meigas menciñeiras e dos compoñedores de ósos, os pais da Rosalinda, que lle prometeran a filla en vodas a Bernaldino, fillo vinculeiro dos Ferreiros que contaban cunha ducia de cabezas de gado, acudiron no solpor polo camiño que baixa cara ós cabaleiros á choza da Remixia, a meiga de Celeirós, para que lle botara a boaventura, o porvir de casada e para que lle colgase á noiva un amuleto conxurado, así que… presta atención, neno, que te estás perdendo nos biosbardos! entón, a meiga dispúxose a cociñar o cacho con herbas aromáticas: cinco follas de loureiro, un dente de allo, ademais dunha cullerada de graxa de cocho, aderezada a mestura con pos de óso dun morto... de que morto?, corteille polo baixiño, hai tantos ósos no cemiterio! vai ti saber de que morto, sermonou o pai fitando en min, mentres matinaba como pescar as lembranzas de cando neno, aínda que... as  bruxas só che andan na procura dos ósos dun malandrín que finase en pecado mortal; de ser un asasino, casaría á xeito co meigallo, dado que un corpo, de recibir os derradeiros óleos sagrados non habería de obrar ningún maleficio, como reza no Regulamento do Obradoiro Meigo.           

A seguir, a meiga abriu a tapa dunha caixiña de madeira, que fora de puros habanos –un agasallo do teu bisavó, de cando viñera das Américas, aclarou o meu pai que me estaba a debullar o conto– agarrou cos garfos da mao unha vacaloura viva, de  tres que apañara antonte a nena Teodora no Outeiro e..., zas! arrincoulle un corno para metelo na apócema e, logo, unha vez cociñado, tirou do amalló dunha chanca para atarllo pendurando do pescozo da moza casadeira, que habería de espantar tódolos males que o demo lle tería predestinados: un mal aire, un descoido cunha fouce, un mal couce de mula falsa: insatisfeita pola súa condición de femia híbrida, picadelas de abellas enrabiadas, frixidez monacal no tálamo de vodas, un parto enguedellado, un empacho de papas de fariña milla e mais outras moitas doenzas. Meu Deus, líbranos dunha longa doenza, dun mal de ollo ou dunha maldición: Liberanos, Domine! Logo, salpicoulle o corpo cunhas pingas do pote menciñeiro e, impondo as maos por riba da cabeza da noiva, conxurou:


 Rosalinda, que non te mire un cego!                                                                                                    Rosalinda, que non te mexe un sapo!                                                                                       Rosalinda, que non te bique un vello!                                                                                     Rosalinda, que non te rosme un gato!                                

Rematado o conxuro, os pais da moza, no canto media ducia de chourizos ou unha libra de chocolate Casares para a nena, como é de seu, despois dun traballo meticuloso de probada menciñeira, daquela só competía os feitizos coa meiga de Torbeo, ameazárona con darlle unha malleira de non resultar a cerimonia da voda como Deus manda. Esta advertencia foi a gota de agravio que colmou a paciencia da meiga. A coitada Remixia, cabreada por traballar e non cobrar, ó partiren da súa casopa, cruzou os dedos da mao esquerda, estirou o queixo para adiante, arranxou a munición coa lingua, apuntou a Rosalinda e, semellante a un camaleón, disparou a bola de cuspe polo centro do ángulo dixital da apócema que lle colgaba do pescozo.

–Ai, Rosalinda, coitada, vas ter a negra de agora en adiante: cando a Remixia cruza os dedos...! –díxolle a meiga, cuspindo moi alto.

domingo, 10 de xaneiro de 2021

A tía Remixia, a meiga

Alberto y David, slideshare.net
Corrían, devagar, os anos de mil oitocentos oitenta e pico –contoume, un día, o meu pai, o que oíra de boca a orella do seu avó– ...chamábase Remixia, solteira ela por ser, ademais de pobre, derreada dos cadrís e birolla. Vivía en compaña da Teodora, a filla, unha nena con cariña de monicreque, tan chuchada que non atopaba onde se persignar, que lle viñera parva, valéndose das artes de menciñeira co mesmo demo –dicían algúns desvergonzados– o caso era que a nena, esmirrada, crebada e ruín por nacer prematura, non aparentaba máis de seis aniños malia apandar cunha ducia ás súas costas, que lle medraran, de por si, chepudas. 

    A coitadiña non se lle coñecía pai. Quen sería o desgraciado que lle fixera esta cabronada á pobre Remixia? ninguén, nin o Paiolo da Rosinda, mozo de ruín catadura, amosaba interese algún por semellante cangallo.  
  
   –Pois, entón, poida ser que... –insinuaba a Dorinda no atrio da capela de San Ramón, á saída da misa–  aquel macho cabrún de cando moza...                                  

   –Cala, mala pécora! non  acabas  de  escoitar a  don  Elías no sermón ou estás mouca como un penedo! iso, que matinas, vai contra natura! –reprendeuna Felisa dos Ferreiros, con ascendentes xudeus, dispensando, con libros antigos no alzadeiro, muller con creto nos falares do lavadoiro do regato dos Cabaleiros, remexendo na colada duns e mais doutros: disque o que saía da súa boca ía a misa, sen volta de folla. Certo.        

xoves, 7 de xaneiro de 2021

Celeirós, o berce do meu pai

Capela de San Ramón 

Sendo eu aínda un mocosiño, os meus pais resolveron pola súa conta mandarme coas vacas para Celeirós, concello de A Teixeira: a transhumancia do ganado, vacas, bois, becerro e mais unha mula, falsa, dende Sacardebois ás terras altas de Celeirós, terra do meu pai, de onde viñera casar coa miña nai, por entón herdeira da Casa Viana, tocaba cada primavera cós lameiros da ribeira reservados para a herba de sega.  

Celeirós é unha aldea soleada de montaña, con hortas fértiles na beira baixa do vilariño, con leiras chás de secaño espalladas ó redor, onde se alterna o centeo coa sementeira das patacas. Embaixo, no río Vaos, soutos húmidos e lameiros de rega; ó lonxe, as devesas. Na cima do vilariño, a capela de San Ramón Nonato de cantería de perpiaño está a vixiar e protexer a tódolos veciños e, dun xeito especial, ó nenos, de naceren prematuros ou con cancelas para saíren adiante.

Un lugar lindo, aínda que, antano, carecendo de estrada e pegados de noite ó candil de carburo, permaneceu durante séculos recollida en si mesma. Nesta aldea, e mais noutras da Galicia do interior, o medievo alongouse ata a década dos sesenta do século pasado, e como di o outro: “de tal niño, tal paxariño, un lugar, pois, onde seica xurdían veciñas meigas con poderes, e tamén algunha bruxa, de mal agoiro o seu meigallo, chuchonas elas: moi cativas por teren feito un pauto co demo", díxome o meu pai de boca á orella, unha tardiña de verao que baixamos ó Reconco a pescar trotas na vaira do Conde.

Velaquí algúns indicios de falsas crenzas: ferraduras cravadas nas portas das cortes; axiña de enfornar o pan, facer coa pa o sinal da cruz; salpicar as portas e fachinelos dos cortellos dos porcos de ceba con auga de ruda ou da pía bendita; o rito máxico de curar as vacas con infeccións nos pezuños, deixando secar ó sol o terrón pisado pola res enferma: ó secar a herba do terrón, a vaca deixaría de coxear...“enróscalle o rosario nos cornos, que a Gallarda está a piques de parir, non vaia ser o demo que...” –díxolle un día a meiga de Celeirós ó Queridiño da María. 

Demo, non digas! meigas en Celeirós...? non creo nas meigas, mais como di o outro: 'habelas hainas...!'

domingo, 3 de xaneiro de 2021

Un escapulario nos cornos

Foto -torbeo.com

Un día de feira no Castro, o 'Queridiño' de Celeirós, concello de A Teixeira, quíxose convidar e darse un aire na vila de Castro Caldelas, así que emparellou o burro e marchou contento e lixeiro polo camiño que baixa ós Vaos cara á aldea de Boazo: na feira do tres de febreiro, estivo cavilando, de si pero non, remexe que remexe nos postos das mercadorías, ollando estoutro e mais aqueloutro, tomando no rueiro o consolo do recendo do “pulpo” dos caldeiros ó pé das cantinas, mentres agarraba os cartiños do peto do pantalón de pana, así de agarrado sen soltar un can arribou ó solpor sen mercar ren, entón decidiu voltear ó seu fogar, aguantando o rebulir dos ratos da fame, inquedos na barriga,  mentres se daba azos e parabéns de home listo e con vontade para rexeitar as tentacións de tirar os cartos como facía aquela xentiña, con menos haberes, porén que rían e bebían, de troula, como se fosen cregos. (Os que non faltaban a comer o pulpo eran os indianos que retornaban das américas cheos de cartos, montaban 'carros' que chamaban 'haigas' grandes como eran as carteiras que lucían invitando os paisanos: estaban como Deus en tódalos sitios onde se celebraban romerías, feiras ou festas: os Milagros, a festa do pulpo de Carballiño...). 

     –Guapo, queres que che bote a boaventura? –tratou de engaiolalo unha cíngara. –“De dúas, pódenche vir outras dúas ou poida ser que perdas unha, dúas, tres e, mesmo, as catro” –díxolle aquela muller meiga.                                                                                                   

Xerardo de Celeirós, rebautizado como 'Queridiño' polos veciños por prosmeiro e agarimoso, ó escoitar aquelas palabras misteriosas de mal agoiro, quedou medio pampo, matinando nas vacas que deixara na corte cos meses cumpridos de pariren dous lindos becerriños que alegrarían os cortellos unha puñada de meses.                                            

     –Cómproche tódolos escapularios, colares de abelorios e mailos rosarios que che colgan do pescozo –díxolle, mentres tentaba coa mao o peto da chambra de pana. A seguir, sacou a relucir dez pesos da carteira que non malgastara en comer, e non chorou en darllos á xitana, polo si ou polo non. Entón, a moza romanesa, agradecida, regaloulle un sorriso de dous dentes de ouro. Á noitiña arribou ó seu lar. Sen pararse a desemparellar o burro, achegouse á beira das vacas preñadas: rascoulles o pescozo, afaloulles con agarimo e colgoulles dos cornos os escapularios da virxe dos Remedios. E axiña, rezou deste xeito:

“Ánimas do purgatorio, haberedes de tornar o mal destas vaquiñas preñadas: ora pro nobis! Fuxide desta corte, cativos meigallos! Fuxide de eiquí demos e trasgos! Mal carallo rebente bruxa acochada en mosca raxada que acoche nesta corte!”    

Logo, agarrou o caldeiro vello de cinc que colgaba dunha estaca e coa frouma dun fachizo salpicou a porta e mailos fachinelos da corte con auga da vida das ninfas lavandeiras da vaira do Conde, no lugar secreto de Reconco e, para rematar o esconxuro, foi á procura dunha ferradura con ferruxe que cravou, con tres golpes de martelo de orellas, tres cravos medianos de pontón, por fóra no corazón da porta. Axiña desta liturxia purificadora, con paso lento subiu os chanzos da escaleira de pedra, enfiou o pasillo da alcoba: entornou a porta, persignouse e, axiña, pegou no sono coma anxo bendito.

mércores, 30 de decembro de 2020

Souto de Merilán, o pasadizo secreto

      

Os avós da contorna falan dun túnel nas entrañas da terra que vai dende o Sil, no canón, deica a vertical do mosteiro de Santa Cristina, din que transcorre por debaixo do souto de Merilán, quizais sexa un pasadizo abandonado dos freires de cando os mouros de Almanzor enarboraban as cimitarras. O caso é que unha parella inqueda de namorados seica os tragara a terra de cando os maquis acochaban nos montes e que, malia de entraren con fachóns prendidos e con moito ollo na pescuda do percorrido subterráneo, de súpeto un sopro frío de bufido dun monstro deixara desnortados ós intrusos amantes de aventuras; cos fachóns apagados, van indo de acó acolá como cacho nun cribo. Aquela noite cantou a curuxa: “Busca viño, busca pan…”; e disque a Parca, unha señora de palabra, non tardara en acudir coa gadaña a cortarlles o fío da vida.

     Non entres! que non te vai salvar ningunha Ariadna que tire do fío nos corredoiros entrecruzados do labirinto, que a modo de Dédalo seica proxectara aproveitando as galerías construídas polos freires, o prestixioso arquitecto Casares de Miranda, despois dunha viaxe de estudo do dédalo soterrado por baixo do pazo de Micenas. Fora este técnico, precursor da vivenda bioclimática para os penados, o gañador do concurso “Apuntes para o inferno do século XX”, dado o orixinal deseño, malia que pecaría para Dante de minimalista, con todo e iso, resultaría eficaz noutros tempos esvaecidos en dar tormento de cumpridas calorías a unha morea de xudeus, e falsos conversos, penados naquela pola Santa Inquisición cun gasto enerxético mínimo, vistos os materiais illantes empregados polo devandito arquitecto, nado na Casa de Viana. (Casa grande con memoria de voluminosos atados de aforamentos na ribeira do Sil, cos seus décimos e primicias, propiedades do mosteiro de Santa María de Montederramo, obrigas que rendían contas cada ano no cenobio de San Adrián: os labregos, como consolo da quita, recibían en troques  o merchandising das estampas, misas e novenas, rosarios e escapularios coa imaxe da virxe do Carme, patroa dos mariñeiros afogados).

     Algúns políticos, dunha e doutra banda, son os xudeus de entón: van ó seu, non dan unha puntada sen nó, no mercado, chamando ós incautos con sons engaiolantes de campás preferentes, escudándose uns noutros co consabido: “Non me consta”. A clase política, quero dicir os corruptos os da casta con caspa, que teñen o mango na man continúan aplicando o dito: “Quen parte e reparte pra el a maior parte”, rabuñando as gabelas e prebendas; gozando do choio de tarxetas negras; quedándose cos décimos e primicias: porcións da torta que se comen antes de compartila na sobremesa cos demais, moitos con fame e a velas vir nesta crise que non ten fin.

     Non veñades con rosarios de aurora nin con máis lerias que velen a arañeira da rapina, non xa! Se o ceo consiste en ollar a Deus, o inferno para os corruptos que sexa o illamento eterno dos presebes do Estado!

     Que toquen a defuntos as outras campás, as do mosteiro de Santa Cristina, con sons de compaña ós condenados, os xudeus de hoxe, gardando as distancias, entrando polas toupeiras do pasadizo do Merilán, que sintan o frío da vergonza de trincarnos como parvos! que escoiten os bufidos do escrache dos indignados, feríndolles os ouvidos...!

xoves, 20 de xuño de 2019

Folliñas de acevo, fariña de ósos...


mainimg


______________________________________________________ 
              Folliñas de acevo
“Acevo, acivro. Árbore silvestre da familia das aquifoláceas (Ilex aquifolium), de follas brillantes elípticas ou ovais, duras e con espiñas nos bordos, flores brancas, froito en forma de baga de cor vermella e madeira de cor clara, fácil de traballar”.
                                  _______________________________________________________



Fariña de ósos




O avó seguía cavando co sacho, guindando as pedras polo ar e peneirando a terra coas mans, ata que atopou un cacho dun óso. Entón, parou, erguendo o corpo para ofrecermo. Demorei en agarralo coa punta dos dedos por noxo e  respecto.    
                                      
–De que parte do corpo é?  
                                                                                               
–Un “C3–contestoume seguro do que dicía, e mentres o gardaba no peto da chambra, advertiume, inquedo, mentres ollaba ó redor: Pés lixeiros, nena!, que dá mala espina andar escarvando cunha aixada preto do cemiterio; a xente deseguida anda coa mosca trala orella: que se andamos na rebusca de dentaduras de ouro, que un fulano se quixera enterrar acochado cos cartiños que tanto amaba, e así. En arribando ó portón da casa, o avó agarrou unha pedra e machucou o óso; logo, achegouse a un acevo.  
                                                                                                                         
–Agora hai que moelo co muíño vello de café que está de figurón no alzadeiro da cociña e,  mentres, un de nós entretén á avoa na galería, o outro fai a moenda do óso do morto coas folliñas de acevo.  

–De que morto? –rosmei.                 
                                                                                                          
–E a min que me dis? –dixo para si o avó. A costela do morto témola xa esfarelada en po cos demais ingredientes atopados no resío da casa. Pon fin, xa tiñamos o cacho “cociñado”; agora, quedaba escondelo nun buraco da cheminea da casa vella.   
                                                                                  
–Avó, o “C3” é un óso das vértebras cervicais?   

–Non, ho…! Só era un cacho de costela de can, hai que collelas no aire, nena, que me andas pola vida moi parviña!, díxome cun sorriso o pillabán do avó.

xoves, 13 de xuño de 2019

Folliñas de acevo, Claudia visita o sagrado


mainimg

      _______________________________________________

Folliñas de acevo
“Acevo, acivro. Árbore silvestre da familia das aquifoláceas (Ilex aquifolium), de follas brillantes elípticas ou ovais, duras e con espiñas nos bordos, flores brancas, froito en forma de baga de cor vermella e madeira de cor clara, fácil de traballar”.
      ________________________________________________




Claudia visita o sagrado


Hai que elaborar o cacho, e que escorran do lugar as bruxas chuchonas!, dixo o meu avó. Despois do almorzo, axiña agarrou un sacho coa man esquerda e, coa dereita, colleume a min e apertoume cos ósos da súa man engarabitados pola artrose, mentres me miraba de esguello con cara de poucos amigos. Comezamos a camiñar, calados, cara ó cemiterio.
Entón, entroume un arreguizo polos pés cara arriba:                                              
–Non quero ir! –berraba, mentres choraba bágoas dos ollos.                                    
–Non quero! sóltame! que berro, mira que berro…?                                                
–Sóltame dunha vez! e soltoume.                                                                           
–Non  serás o demo? –espeteille nos fociños.                                                       
–A quen lle tes medo, ós mortos?                                                                           
–Anda, ven, Claudia. E fun, parva de min.                                                             
–Sonche peores os vivos –continuaba a parolar o avó– os  mortos xa voaron, xa non son deste mundo, o corpo repousa debaixo da terra, cinsa que levará o vento. Logo, embocamos a canella que transcorre de arriba abaixo pegada ó cemiterio: tódalas casiña dos mortos estaban coroadas cunha cruz no cumio que divide os tellados en dúas augas: cada panteón, con cadansúa cruz de granito do país, todas iguais e todas diferentes. As lápidas recordaban ós finados: “Propiedade de Regoberto que morreu, despois de recibir os santos sacramentos, RIP; propiedade de Felisindo: Os teus fillos que te choran, RIP”. 

–Antes morta, que profanar coa aixada esta terra de santos. 
–De santos? fai pouco, enterraron un asasino e, cando era eu coma ti, tamén apareceu un home mozo, abaneándose dunha soga que colgaba dun carballo.
–Como pode suicidarse un mozo, cortando o fío da vida así polas boas? 
–Non é propio nin oportuno falarche do caso, que aínda es unha rapaciña para estas zarangalladas dos mozos coas mozas, pero agarda, a ver como cho digo, que teño que atopar as palabras axeitadas que abran o siso, pero que cancelen os dixomedíxomes: voucho espallar pan por pan tal como sucedeu, pero se non te decatas á primeira, tampouco quero que me preguntes polo miúdo. A cousa foi como segue: a noiva deste mozo, ó quedar preñe con só quince primaveras, entroulle no corpo tal arrepío a medida que lle ía inchando a barriga, que...   

  Comprendiches? Comprendín. Pois, entón, xa queda dito.                                                         




luns, 13 de maio de 2019

Claudia, no obradoiro meigo



mainimg


       _______________________________________________
Folliñas de acevo
“Acevo, acivro. Árbore silvestre da familia das aquifoláceas (Ilex aquifolium), de follas brillantes elípticas ou ovais, duras e con espiñas nos bordos, flores brancas, froito en forma de baga de cor vermella e madeira de cor clara, fácil de traballar”.
      ________________________________________________


Claudia, no obradoiro meigo
                    

Mira, Claudia, neste documento da fundación da Casa de Viana, que atopamos o outro antonte nunha arca do faio, ten que haber gato pechado: hai que facerlle un estudo lexicográfico e mais outro semiótico, comentaba o avó, mestre en letras clásicas.                   

Sello quarto, dez maravedís. Año 1677. O mosteiro de Monterramo afora o lugar e casa de Viana a don Francisco Vázquez de Páramo y a sus herederos y sucesores por las bidas (sic) e espacio de tres señores Reyes Católicos de España (...) que dichos Francisco Vázquez de Páramos y sucesores dé la Renta cada año por San Martín, cuatro gallinas, pagaderas en el Priorato de San Adrián. Atentos le hazemos (sic) dicho fuero por la menor renta de lo que merecería pagar. Sello quarto, dez maravedís. Año 1677. 
                                                                             
Aplicándolle o sistema pitagórico, temos: sello quatro: 4; Dez maravedís, 10; 10=1+0= 1; Año 1677= 1+6+7+7=21=2+1= 3 Sumando: 4+1+3= 8                         
O avó decatouse de que todo ía encaixando: “Catro galiñas, tres reis e mais un santo tamén fan 8, (oito)” –repetiu satisfeito.                                                             
–O oito é o número clave! –berrou a seguir, mentres ollaba en fite, con ollos de moucho, a cariña doce da nena.                                                                                         
–Para retornar ó pasado, cómpren, ademais do cacho, unhas palabras máxicas axeitadas para que movan a vontade de Chronos.                                                                                            
–Certo como dis. A ver estas, que acabo de glosar –dixo Claudia, de 12 anos, que estaba engaiolada cos feitizos de nena meiga:

            //Unha vaca, catro patas;/ oito patas, dúas gatas./Vade retro, Chronos, a ceacú…!//                                             –Non, non vai…!                                                                                                                                                      –Déixame a min –díxolle o avó.
                                                                      
 Oh, Chronos, que vas movendo a terra xirando a roda ó dereito, faina xirar agora 50 veces do revés! Oh, prudente Penélope, destece o teu manto outro tanto! Oh, linda Ariadna de cabelos dourados de Micenas, tira do fío que tece o tempo e verás saír a Teseo triunfante do dédalo…! Polo poder de oito meigallos, polo cheirume retrógrado de oito allos, que se esfume o presente e que volva o pasado de repente, bruxas fóraaa…! –oficiou o avó, erguendo as mans ó ceo coma crego en pascua.   
           
Neste intre, queimáronse os fusibles: o aparato da tv enmudeceu de contado, as billas da auga secaron; por riba da casa, ouveaba o lobo; ó lonxe, cantaba un carro; as follas do calendario retrocederon cara atrás, fuxidías coma fuxo na man dunha vella; no corro, ornea un burro; no sagrado, as campás choran a defunto: unhas mozas, fillas de María, tocadas cun velo negro toman auga bendita na entrada da igrexa. No camiño real, un home camiña preguiceiro trala roda de afiar soprando co chifre, mentres un neno con chanquiñas e pantalóns curtos está a debuxar círculos ó redor dunha caracocha, guiando un aro; noutra man, leva de merenda: dúas rebandas de pan centeo e, de compango, dúas lascas de touciño afumado; unha vella está a mazar o leite nun poio ó pe da porta que abre ó camiño... Ós poucos, o manto da noite botouse encima de nós: o presente retornou ó pasado.

sábado, 6 de abril de 2019


As fillas da caracocha:  'Sacardebois', un nome curioso.  Relato 17.


                                       ________________________________________________                                            
                                   
                                                   17

                                      Faragullas de ourego



“Ourego. Herba olorosa perenne da familia das labiadas (Origanum virens), de flores brancas ou rosadas en espiga, moi usada como condimento. A zorza dos chourizos pode levar ourego”. 




Sacardebois, un nome curioso


Porén, hoxe en día, outros filólogos foron máis lonxe á procura da orixe de ‘Sacardebois’, mesmo, na  Iberia prerromana: o “O topónimo ‘Sacardebois’ non ten nada que ver con ‘sacar bueyes’, asegura  Joaquín Caridad Arias na súa tese Toponimia Celta de Galicia, Ed. Deputación de Lugo,‘Boisaca’ é unha palabra composta: o segundo elemento ‘Saccarius, Sagar ou Sakar’, é un nome de persoa de orixe ibérico. O primeiro elemento ‘bois’ debe proceder do celta ‘boudio’, que equivale ó latín 'victoriosus".   
                                                    
            “Por outra banda, en 1987, Manuel Vidán Torreira, catedrático de latín, facendo un estudo sobre a evolución da palabra ‘Ribeira’ en lingua galega, conclúe que o termo deriva de ‘riboira / reboira / reboiro’ do que sería Reboira Sacra, carballo sacro (…). Hoxe podo sinalar ademais algún outro indicio histórico que non mencionei daquela, como é o feito de que no escudo do mosteiro de Montederramo figura un carballo (…), comentou Manuel Vidán Torreira na Voz de Galicia, (11/11/2005).  
                       
            E para rematar a pescuda da orixe de 'Sacardebois', copio a súa entrada no Diccionario Etimológico de Julian Aydillo San Mardtín (Pueblos y apellidos de España, Ed. Club Universitario): Sacardebois (Orense): “Sobre los molinos del manzanal”. Procederá, pois, do euskera: Sagar-bol-iz?

mércores, 3 de abril de 2019


As fillas da caracocha:  Apuntes da etimoloxía de Sacardebois, Ribeira Sacra.  Relato 16.


                                       ________________________________________________                                            
                                   
                                                   16

                                      Faragullas de ourego




“Ourego. Herba olorosa perenne da familia das labiadas (Origanum virens), de flores brancas ou rosadas en espiga, moi usada como condimento. A zorza dos chourizos pode levar ourego”. 




Apuntes da etimoloxía de Sacardebois, Ribeira Sacra.  


"En el país de Caldelas, a dos leguas del Noroeste del Monasterio de Monte de Ramo, está el lugar de San Martín de Sacar de Boys. Con la ocasión de residir en este Monasterio de San Martín de Madrid el Padre Fray Francisco Gómez de Páramo, benedictino y natural del lugar de dicho Sacar de Boys (nado na Casa de Viana), se tocó varias veces en las conversaciones el origen de aquel nombre tan extraordinario, cada uno discurre a su modo, y ningún origen satisfacía. Parecía inverosímil el que se llamara ‘Sacar de Boys’ a causa de que viendo el terreno muy precipitado al río Sil, y plantado de viñas, eran escusados allí los bueyes, así para carros como para labranza”.    
          
  “Leyendo por acaso unas escrituras del maestro Yepes, continuamos co manuscrito do Pai Sarmiento, tropecé con este lugar Ryboira Sacrata, y la sola sílaba ‘boys’ me hizo recordar y por solo esto conseguí averiguar con evidencia la verdadera etimología de Sacar de Boys. Y cualquiera se convencerá desde hoy, que con el dicho nombre, ni hay tal verbo ‘sacar’ ni tales ‘bueyes’. Aquel nombre es una transformación de este otro 'Sacrata Riboyra' que significa Sagrada Rivera (...). Ripa significa en gallego 'Riveira' y Riboyra.  El tránsito y la transformación  sucedió así: “Riboira Sacrata > Sacrata Riboira > Sacra Riboira (transformación) > Sacar Deboira > Sacar de Boira (corrección ortográfica) > Sacar de Boi (sincopado) > Sacar de Bois, o de bueyes. Luego, concluye el Padre Sarmiento, Sacar de Bois  se deriva de Riboira Sacrata (…)”.

    “Los de Sacar de Bois entienden este texto, y los límites de Sacar de Bois, mejor que yo, que no he estado en ese lugar, pero caminé desde la Venta de Rodicio a San Payo de Abeleda (...): desde a Pedra do Sol vi un gran trecho del Sil, que acaso será lo que los antiguos llamaron 'Riveira Sagrada'.
       
    Será el maestro Yepes, en su Crónica, dando fe de la fundación del monasterio de Montederramo quien nombre por primeva vez el topónimo ‘Riboura Sacrata’: “Dª. Theresa hija de de Dn Alonso el 6º, mujer del conde Dn Enrique de Portugal ya muerto (...) da al siervo de Dios Arnoldo el lugar de Riboyra Sacrata, fecha la donación en Allariz a 27 de Agosto del año de Christo 1124 (Domino Deo omnipotenti et tibi, Arnoldo servo eius locum qui dicitum Riboura Sacrata, qui est in Monte de Ramo...)”.       
          
    “Lo primero que se ofrece creer es que este terreno tomó el nombre de ‘Sagrado’ a causa de estar todo poblado de monasterios, santuarios y eremitorios (...): Pombeiro, Lointras, San Esteban, Santa Cristina, San Adrián, Misarelas (...), San Paio de Abeleda (...) confirman lo dicho. Solo lo escribí, remata o freire ilustrado, para complacer a los que en las conversaciones admiraban el nombre extraordinario de ‘Sacar de Bois’. Y como viese la partida original del bautismo del señor Caramuel, 4 de Junio de 1606 en esta parroquia de San Martín (Madrid); y por haber leído en las obras de Caramuel (‘Juan Caramuel Lobkowitz (1606–1682) foi filósofo, matemático, lingüista, ademais de freire cisterciense’) que había estudiado Artes y Filosofía en el Colegio de Monte de Ramo, tuve especial gozo haber escrito estos apuntamientos por el afecto y veneración a aquel Fénix de los Ingenios. En San Martín de Madrid y Febrero 5 a 1758, M.F.M.S.B. (Continuará).